ปัญหาสุขภาพทางเดินปัสสาวะในผู้สูงอายุ: เรื่องใกล้ตัวที่ลูกหลานต้องใส่ใจ

ลูกหลานต้องรู้: ทำไมผู้สูงอายุถึงมักมีปัญหาเรื่องห้องน้ำ

เวลาที่เราเดินไปเยี่ยมคุณตาคุณยาย หรือคุณพ่อคุณแม่ที่อายุเริ่มมากแล้ว หลายคนอาจสังเกตเห็นว่าท่านเริ่มเข้าห้องน้ำบ่อยขึ้น หรือบางทีก็บ่นว่าอั้นปัสสาวะไม่ค่อยอยู่ เรื่องแบบนี้ไม่ใช่เรื่องน่าอายและไม่ใช่เรื่องปกติของความแก่ชราที่ปล่อยผ่านได้ง่ายๆ ครับ จากประสบการณ์ที่ผมตรวจคนไข้สูงอายุที่คลินิกอยู่ทุกวัน ปัญหาสุขภาพทางเดินปัสสาวะในผู้สูงอายุถือเป็นเรื่องใหญ่ที่กระทบต่อคุณภาพชีวิตและจิตใจของท่านโดยตรง บางคนถึงกับไม่อยากออกไปไหนเพราะกลัวหาห้องน้ำไม่ทัน จนเกิดภาวะเครียดและเก็บตัวโดยไม่จำเป็น

สัญญาณเตือนภัย: อาการแบบไหนที่แปลว่าระบบทางเดินปัสสาวะเริ่มรวน

อาการผิดปกติไม่ได้มีแค่เรื่องปัสสาวะเล็ดตอนไอหรือจามเท่านั้น แต่ยังมีอีกหลายรูปแบบที่ร่างกายพยายามส่งสัญญาณเตือนให้เราสังเกต:

• ปัสสาวะบ่อยผิดปกติ: ทั้งกลางวันและกลางคืน จนรบกวนการนอนหลับ ทำให้พักผ่อนไม่พอ
• รู้สึกปวดปัสสาวะแบบฉุกเฉิน: รู้สึกปุ๊บต้องไปปั๊บ อั้นแทบไม่ไหว
• ปัสสาวะไม่อุดรุด หรือไหล Weep: ความรู้สึกเหมือนปัสสาวะไม่สุด ต้องเบ่งนานกว่าจะออก
• มีอาการเจ็บแสบ: เวลาปัสสาวะแล้วรู้สึกร้อนๆ ขัดๆ เหมือนมีอะไรมาขวาง

สาเหตุที่แท้จริงเบื้องหลังปัญหาปัสสาวะกวนใจในวัยเก๋า

กลไกการทำงานของร่างกายเมื่ออายุมากขึ้นจะมีความเสื่อมตามธรรมชาติ กล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานที่เคยแข็งแรงเริ่มหย่อนคล้อย กระเพาะปัสสาวะมีความยืดหยุ่นน้อยลง ทำให้กักเก็บน้ำปัสสาวะได้น้อยลง นอกจากนี้ ในคุณผู้ชายยังมีเรื่องของต่อมลูกหมากโตเข้ามาเกี่ยวข้อง ซึ่งเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้ท่อปัสสาวะแคบลง ปัสสาวะจึงไหลช้าและออกไม่หมด ส่วนในคุณผู้หญิง ฮอร์โมนเอสโตรเจนที่ลดลงหลังวัยหมดประจำเดือนก็มีส่วนทำให้เนื้อเยื่อบริเวณทางเดินปัสสาวะบางและอ่อนแอลงด้วยเช่นกัน

ปรับพฤติกรรมง่ายๆ ที่บ้านเพื่อดูแลระบบทางเดินปัสสาวะให้แข็งแรง

ข่าวดีคือปัญหาเหล่านี้หลายอย่างสามารถบรรเทาและป้องกันได้ด้วยการปรับเปลี่ยนกิจวัตรประจำวันเล็กๆ น้อยๆ:

• ดื่มน้ำให้พอดี ไม่มากหรือน้อยเกินไป: หลายคนกลัวปัสสาวะบ่อยเลยไม่ยอมดื่มน้ำ ซึ่งเป็นวิธีที่ผิดเพราะอาจทำให้เกิดการติดเชื้อได้ง่าย ควรจิบน้ำเรื่อยๆ ระหว่างวัน และเพลาๆ การดื่มน้ำช่วง 2 ชั่วโมงก่อนนอน
• หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มกระตุ้น: ชา กาแฟ แอลกอฮอล์ และน้ำอัดลม มีส่วนไปกระตุ้นกระเพาะปัสสาวะให้บีบตัวเร็วขึ้น
• ฝึกบริหารกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน: การขมิบกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานสม่ำเสมอช่วยเพิ่มความแข็งแรงให้อวัยวะส่วนนั้นควบคุมการขับถ่ายได้ดีขึ้น
• จัดการน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์: น้ำหนักตัวที่เกินจะไปกดทับกระเพาะปัสสาวะและกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานโดยตรง

เมื่อไหร่ที่ควรพาผู้สูงอายุไปพบแพทย์เฉพาะทาง

ถ้าลองปรับพฤติกรรมแล้วอาการไม่ดีขึ้น หรือมีสัญญาณอันตรายร่วมด้วย เช่น มีไข้ร่วมกับปวดหลังส่วนล่าง ปัสสาวะมีเลือดปน หรือปัสสาวะไม่ออกเลยจนท้องน้อยป่องตึง แบบนี้รอไม่ได้แล้วครับ ต้องรีบพาไปพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด เพราะอาจมีภาวะติดเชื้อรุนแรง นิ่วในทางเดินปัสสาวะ หรือความผิดปกติของต่อมลูกหมากที่ต้องได้รับการรักษาด้วยยาหรือการผ่าตัดอย่างเร่งด่วนครับ