ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ในการพ่นยาขยายหลอดลม: ใครบ้างที่จำเป็นต้องใช้?

เสียงหายใจดังวี๊ดและอาการแน่นหน้าอกที่มองข้ามไม่ได้

เวลาที่ตรวจคนไข้ในห้องตรวจแล้วได้ยินเสียงหายใจเข้าออกเป็นเสียงวี๊ด หรือเห็นอาการหอบเหนื่อยจนซี่โครงบาน แน่นอนว่าสิ่งแรกที่หมอนึกถึงคือหลอดลมของคนไข้กำลังตีบเกร็งอยู่ อาการแบบนี้ปล่อยไว้ไม่ได้เด็ดขาด เพราะออกซิเจนในร่างกายจะลดต่ำลงอย่างรวดเร็ว และการรักษาที่ตรงจุดและรวดเร็วที่สุดวิธีหนึ่งคือการพ่นยาขยายหลอดลม เพื่อเปิดทางเดินหายใจให้กลับมาโล่งอีกครั้ง

ทำไมยาพ่นถึงออกฤทธิ์ได้เร็วกว่ายากิน

หลายคนสงสัยว่าทำไมเวลาเหนื่อยหอบ คุณหมอถึงเลือกให้พ่นยาแทนที่จะให้กลืนยากินเข้าไป ความลับอยู่ตรงที่ละอองยาจากการพ่นจะเดินทางผ่านทางเดินหายใจและพุ่งตรงไปจับกับกล้ามเนื้อรอบหลอดลมที่กำลังเกร็งอยู่ได้ทันที ทำให้หลอดลมคลายตัวออกได้อย่างรวดเร็วภายในไม่กี่นาที ต่างจากยากินที่ต้องรอให้ดูดซึมผ่านกระเพาะอาหารและเดินทางผ่านกระแสเลือดก่อน ซึ่งใช้เวลานานกว่าและอาจมีผลข้างเคียงต่ออวัยวะอื่นๆ มากกว่าด้วย

โรคหอบหืดและถุงลมโป่งพอง: สองโรคหลักที่ต้องพึ่งพายาพ่น

เมื่อพูดถึงการพ่นยา คนส่วนใหญ่มักจะนึกถึงโรคหอบหืด (Asthma) และโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังหรือถุงลมโป่งพอง (COPD) ซึ่งในผู้ป่วยกลุ่มนี้ หลอดลมมีความไวต่อสิ่งกระตุ้นสูงมาก ไม่ว่าจะเป็นอากาศเย็น ฝุ่นละออง ควัน หรือการติดเชื้อไวรัส ทำให้เกิดอาการหอบกำเริบขึ้นมาได้ การมีติดยาพ่นไว้ใช้ยามฉุกเฉินจึงเปรียบเสมือนประกันชีวิตที่ช่วยชีวิตคนไข้มานักต่อนักแล้ว

เช็กอาการกันหน่อยว่าแบบไหนที่หมอจะสั่งยาพ่นให้

ในทางการแพทย์ เราไม่ได้จ่ายยาพ่นให้ทุกคนที่ไอหรือแค่วิ่งเหนื่อย แต่จะมีเกณฑ์การวินิจฉัยที่ชัดเจน โดยข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ในการพ่นยาหลักๆ มีดังนี้

• มีอาการหอบเหนื่อยเฉียบพลัน หายใจไม่อิ่ม หายใจเข้าออกลำบาก
• ฟังเสียงปอดด้วยหูฟังแล้วได้ยินเสียงวี๊ด (Wheezing) ชัดเจน
• สมรรถภาพการทำงานของปอดลดลงจากการเป่าตรวจสมรรถภาพปอด (Spirometry)
• มีอาการไอเรื้อรัง แน่นหน้าอก ที่สัมพันธ์กับการโดนสิ่งกระตุ้นหรือการเปลี่ยนแปลงของอากาศ
• ใช้ยาพ่นชนิดออกฤทธิ์สั้นแล้วอาการไม่ดีขึ้นตามเวลาที่กำหนดจนต้องมารักษาที่โรงพยาบาล

อาการกำเริบเฉียบพลันที่ต้องพ่นยาด่วนในห้องฉุกเฉิน

หากคนไข้มาที่ห้องฉุกเฉินด้วยอาการหอบเหนื่อยรุนแรงจนพูดเป็นประโยคยาวๆ ไม่ได้ ใช้กล้ามเนื้อหน้าท้องและคอช่วยในการหายใจ หรือริมฝีปากเริ่มเขียวคล้ำเนื่องจากขาดออกซิเจน กรณีนี้ถือเป็นภาวะวิกฤตที่แพทย์และพยาบาลต้องรีบให้ยาพ่นขยายหลอดลมขนาดสูงทันที ร่วมกับการให้ออกซิเจนเสริม เพื่อป้องกันไม่ให้ภาวะหายใจล้มเหลวตามมา

ความเข้าใจที่ถูกต้องในการใช้ยาพ่นเพื่อความปลอดภัย

การใช้ยาพ่นขยายหลอดลมไม่ว่าจะเป็นชนิดพ่นมือถือ (MDI) หรือชนิดพ่นละอองฝอยผ่านเครื่องพ่น (Nebulizer) จำเป็นต้องอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด เพราะหากใช้บ่อยเกินไปโดยไม่จำเป็น อาจทำให้เกิดอาการใจสั่น มือสั่น หรือหัวใจเต้นเร็วได้ หากใครมีอาการเหนื่อยหอบผิดปกติหรือสงสัยว่าตัวเองเข้าข่ายที่ต้องใช้ยาพ่น แนะนำให้มาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยและรับแนวทางการรักษาที่ถูกต้องเหมาะสมที่สุด