เจาะลึกภาวะข้อเข่าเสื่อมตามวัย: เมื่อกระดูกอ่อนผิวข้อเริ่มสึกหรอ

เสียงก๊อบแก๊บที่หัวเข่าสัญญาณเตือนที่มองข้ามไม่ได้

เวลาลุกขึ้นยืนแล้วได้ยินเสียงดังกรอบแกรบที่หัวเข่า หรือบางคนเริ่มรู้สึกว่าเดินขึ้นบันไดแล้วปวดแปล๊บ อาการเหล่านี้มักไม่ใช่เรื่องไกลตัว โดยเฉพาะเมื่ออายุเริ่มเข้าสู่วัยเลข 5 เลข 6 หลายคนมักคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดาของสังขาร แต่ในความเป็นจริงแล้ว นี่คือสัญญาณเริ่มต้นของภาวะข้อเข่าเสื่อมจากความเสื่อมที่กำลังบอกว่าผิวข้อต่อของเราเริ่มบางลงตามกาลเวลา

ทำไมอายุเยอะขึ้น ข้อเข่าถึงเริ่มเสื่อมและมีอาการปวด

ข้อเข่าของเราประกอบด้วยกระดูกสองท่อนมาบรรจบกัน โดยมีกระดูกอ่อนผิวข้อทำหน้าที่เป็นเบาะรองรับแรงกระแทกและช่วยให้ข้อเคลื่อนไหวได้อย่างราบ ภาวะข้อเข่าเสื่อมจากความเสื่อมเกิดขึ้นเมื่อกระดูกอ่อนเหล่านี้ค่อยๆ สึกหรอและบางลงไปตามการใช้งานสะสมมาหลายสิบปี เมื่อไม่มีตัวรองรับ แรงกระแทกจึงไปลงที่เนื้อกระดูกโดยตรง ทำให้เกิดการเสียดสี การอักเสบ ปวด บวม และบางครั้งอาจมีกระดูกงอกขึ้นมาขัดขวางการเคลื่อนไหว

พฤติกรรมแบบไหนบ้างที่เร่งให้เข่าพังเร็วขึ้น

นอกจากอายุที่เพิ่มขึ้นแล้ว ยังมีปัจจัยรอบตัวที่เข้ามาเร่งกระบวนการเสื่อมของเข่าให้เร็วขึ้นอย่างคาดไม่ถึง

• น้ำหนักตัวเกินเกณฑ์: ทุกๆ หนึ่งกิโลกรัมที่เกินขึ้น จะสร้างแรงกดทับที่ข้อเข่าเพิ่มขึ้นหลายเท่าตัวเวลาเดิน
• การใช้งานข้อเข่าหนัก: อาชีพที่ต้องยืนนานๆ การนั่งยองๆ นั่งคุกเข่า หรือการขึ้นลงบันไดบ่อยเกินไป
• อุบัติเหตุในอดีต: เคยได้รับบาดเจ็บที่ข้อเข่า เอ็นฉีก หรือกระดูกหักบริเวณข้อสมัยหนุ่มสาว
• พันธุกรรม: บางครอบครัวมีประวัติข้อเสื่อมเร็ว

ดูแลเข่าอย่างไรให้ใช้งานได้นานและไม่ปวดทรมาน

ในเมื่อความเสื่อมเป็นเรื่องธรรมชาติ สิ่งที่เราทำได้คือการชะลอไม่ให้มันแย่ลงและประคับประคองให้เข่าอยู่กับเราไปนานๆ

• ควบคุมน้ำหนัก: ลดภาระที่เข่าต้องแบกรับในแต่ละวันลง
• ออกกำลังกายเสริมกล้ามเนื้อรอบเข่า: เน้นการสร้างความแข็งแรงให้กล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้า เพื่อช่วยแบ่งเบาภาระของข้อเข่า เช่น การนอนยกขาตรง
• หลีกเลี่ยงท่าทางทำลายเข่า: เลิกนั่งพับเพียบ นั่งขัดสมาธิ หรือนั่งยองๆ เปลี่ยนมาใช้เก้าอี้แทน
• เลือกกิจกรรมที่แรงกระแทกต่ำ: เช่น การเดินเร็วบนพื้นราบ การปั่นจักรยานอากาศ หรือการว่ายน้ำ

เมื่อไหร่ถึงควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินอย่างจริงจัง

หากดูแลตัวเองเบื้องต้นแล้วอาการปวดไม่ดีขึ้น หรือมีอาการรุนแรงเหล่านี้ ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัย

• ปวดเข่าตลอดเวลา แม้กระทั่งตอนนอนพักผ่อน
• เข่าบวมแดง ร้อน หรือมีน้ำในข้อเข่า
• เหยียดขาหรือพับเข่าได้ไม่สุด มีอาการติดขัด
• เดินขากะเผลกเพราะรับน้ำหนักไม่ไหว