ทำไมช่วงนี้ถึงรู้สึกเหมือนแบตหมด? เปิดมุมมองเรื่องภาวะเสื่อมสมรรถภาพทางอารมณ์และการควบคุมตนเอง

ช่วงนี้ใครหลายคนอาจกำลังเผชิญกับวันที่รู้สึกเหนื่อยล้าทางจิตใจ หงุดหงิดง่ายกว่าปกติ หรือบางทีก็เผลอใช้อารมณ์ตัดสินเรื่องต่างๆ แบบที่พอกลับมาคิดทบทวนดูแล้วก็ต้องมานั่งเสียใจทีหลัง อาการเหล่านี้ไม่ใช่แค่เรื่องของความเครียดทั่วไป แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนจากร่างกายและสมองที่กำลังบอกว่า เรากำลังเผชิญกับภาวะเสื่อมสมรรถภาพทางอารมณ์และการควบคุมตนเอง ซึ่งเป็นเรื่องใกล้ตัวที่หมออยากชวนทุกคนมาทำความเข้าใจไปพร้อมกัน

ภาวะเสื่อมสมรรถภาพทางอารมณ์และการควบคุมตนเอง คืออะไรกันแน่?

ในมุมมองทางการแพทย์ สมองส่วนหน้าของเราทำหน้าที่เหมือนผู้จัดการคอยควบคุมอารมณ์ การยับยั้งชั่งใจ และการตัดสินใจ แต่เมื่อเราต้องเผชิญกับความกดดันสะสม พักผ่อนไม่พอ หรือเจอเรื่องกระทบกระเทือนจิตใจติดต่อกันนานๆ สมองส่วนนี้จะเริ่มล้า เปรียบเสมือนกล้ามเนื้อที่ใช้งานหนักจนเกิดอาการล้าและอ่อนแรง ส่งผลให้ความสามารถในการจัดการอารมณ์ลดลงอย่างเห็นได้ชัด

ผลลัพธ์ที่ตามมาคือเราจะควบคุมตัวเองได้น้อยลง หลุดคำพูดหรือการกระทำที่รุนแรงออกไปได้ง่ายขึ้น หรือในบางรายอาจแสดงออกในรูปแบบของความเฉยชาทางอารมณ์ รู้สึกว่างเปล่า และหมดพลังที่จะIจดจ่อกับอะไรเลย

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าสมองและอารมณ์ของเรากำลังส่งเสียงขอความช่วยเหลือ

อาการของภาวะนี้ไม่ได้เกิดขึ้นชั่วข้ามคืน แต่ค่อยๆ สะสมจนเราอาจเผลอชินชาไปเอง ลองสังเกตตัวเองดูจากพฤติกรรมเหล่านี้

• ฟิวส์ขาดง่ายกว่าเดิม: เรื่องเล็กน้อยที่เคยปล่อยผ่านได้ กลับทำให้หงุดหงิดหรือโมโหได้ทันที
• สมองตื้อคิดอะไรไม่อออก: การตัดสินใจเรื่องง่ายๆ กลายเป็นเรื่องยาก ใช้เวลานานกว่าปกติในการคิด
• ความอดทนต่ำลง: ไม่อยากรออะไรนานๆ และสูญเสียแรงจูงใจในการทำเป้าหมายระยะยาว
• เหนื่อยล้าทางจิตใจ: ตื่นมาก็รู้สึกเพลีย ไม่อยากเจอผู้คน และรู้สึกว่าพลังงานชีวิตหมดเกลี้ยง

วิธีฟื้นฟูพลังใจและคืนความสามารถในการควบคุมตัวเองให้กลับมาสม

ข่าวดีคือ ภาวะนี้สามารถฟื้นฟูให้กลับมาเป็นปกติได้หากเราเริ่มดูแลตัวเองอย่างถูกวิธี หมอมีแนวทางปฏิบัติง่ายๆ ที่สามารถเริ่มทำได้ทันทีในชีวิตประจำวัน

ให้เวลากับการพักผ่อนสมองอย่างแท้จริง

การไถหน้าจอโทรศัพท์มือถือไม่ได้ช่วยให้สมองได้พักผ่อน แต่เป็นการเพิ่มภาระให้สมองต้องประมวลผลข้อมูลมหาศาล ลองเปลี่ยนเป็นการงดใช้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์สักชั่วโมงก่อนนอน หรือหาเวลาอยู่กับความเงียบเพื่อดึงสติตัวเองกลับมา

จัดการความเครียดทีละเปลาะ

เมื่อรู้สึกว่าภาระงานหรือปัญหาชีวิตมันถาโถมเข้ามาจนรับไม่ไหว ให้ใช้วิธีเขียนมันออกมาเป็นข้อๆ แล้วแก้ทีละเรื่อง การเคลียร์พื้นที่ในสมองจะช่วยลดความกดดันและคืนความสามารถในการควบคุมตัวเองให้กลับมาทำงานได้ดีขึ้น

นอนหลับให้สนิทและเพียงพอ

การนอนหลับคือช่วงเวลาเดียวที่สมองจะซ่อมแซมตัวเอง หากนอนน้อยต่อเนื่องกัน สมองส่วนควบคุมอารมณ์จะได้รับผลกระทบเป็นอันดับแรก การนอนให้ครบ 7 ถึง 8 ชั่วโมงจึงเป็นยาวิเศษที่ราคาถูกที่สุด

หากลองปรับพฤติกรรมแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น หรือรู้สึกว่าอารมณ์ดิ่งลงเรื่อยๆ จนกระทบกับการใช้ชีวิตประจำวัน การปรึกษาจิตแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตก็ไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นการดูแลตัวเองในระดับที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น เพื่อให้เรากลับมามีรอยยิ้มและพลังในการใช้ชีวิตได้อีกครั้ง