คุยกันเรื่องภาวะความบกพร่องทางทักษะทางสังคม: ทำไมบางคนถึงเข้าสังคมยากกว่าคนอื่น

หลายครั้งที่เรามักจะตัดสินใครบางคนว่าหยิ่ง เย็นชา หรือเข้าถึงยาก เพียงเพราะเขาไม่ค่อยสบตาเวลาคุยด้วย ยืนเว้นระยะห่างแปลกๆ หรือตอบคำถามไม่ตรงกับบรรยากาศรอบตัว แต่ในฐานะแพทย์ที่คลุกคลีกับคนไข้มานาน ผมพบว่าเบื้องหลังพฤติกรรมเหล่านี้ บางครั้งไม่ใช่เรื่องของนิสัยใจคอ แต่อาจมาจากภาวะความบกพร่องทางทักษะทางสังคมที่ซ่อนอยู่ ซึ่งทำให้สมองของเขาประมวลผลสัญญาณรอบตัวต่างจากคนทั่วไป

สัญญาณเตือนรอบตัว: สังเกตอย่างไรว่าคนใกล้ตัวกำลังเจอเรื่องนี้อยู่

การใช้ชีวิตอยู่ในสังคมมนุษย์ เราต้องอ่านภาษากาย น้ำเสียง และบรรยากาศรอบตัวอยู่ตลอดเวลาโดยแทบไม่ต้องคิด แต่สำหรับผู้ที่มีภาวะความบกพร่องทางทักษะทางสังคม สิ่งเหล่านี้กลายเป็นเรื่องยากและต้องใช้พลังงานมหาศาลในการตีความ

ความยากในการอ่านภาษากายและสีหน้าของคู่สนทนา

เวลาที่เราคุยกัน รอยยิ้ม การเลิกคิ้ว หรือการสบตา คือตัวบอกความรู้สึกว่าอีกฝ่ายกำลังคิดอะไรอยู่ แต่คนที่มีภาวะนี้มักจะพลาดสัญญาณเหล่านี้ไป เขาอาจจะมองผ่านเลยไปโดยสิ้นเชิง หรือแปลความหมายของสีหน้าคนอื่นผิดเพี้ยนไปเลย ทำให้การโต้ตอบไม่ลื่นไหลและดูแปลกแยกในสายตาคนอื่น

พูดคุยไม่ถูกจังหวะและมักเผลอทำลายบรรยากาศโดยไม่รู้ตัว

การสนทนามีจังหวะจะโคนเหมือนการเล่นเทนนิส มีจังหวะรับและจังหวะส่ง แต่ผู้ที่มีปัญหาด้านนี้มักจะพูดแทรกขึ้นมากลางคัน พูดเรื่องที่ไม่เกี่ยวกับวงสนทนาเลย หรือพูดเรื่องเดิมซ้ำๆ ยาวเหยียดโดยไม่สังเกตว่าคู่สนทนาเริ่มเบื่อหน่ายแล้ว ซึ่งไม่ใช่เพราะเขาไร้มารยาท แต่เพราะสมองส่วนที่คอยตรวจจับสัญญาณความสนใจของคนอื่นทำงานได้ไม่เต็มที่

เบื้องหลังอาการ: เกิดอะไรขึ้นในสมองของคนกลุ่มนี้

หลายคนมักเข้าใจผิดว่าภาวะนี้เกิดจากการเลี้ยงดูหรือการขาดการอบรม แต่ในทางการแพทย์ ภาวะความบกพร่องทางทักษะทางสังคมมักเชื่อมโยงกับการทำงานของสมองในส่วนที่เกี่ยวกับการจัดการอารมณ์และการรับรู้ทางสังคม เช่น กลุ่มอาการแอสเพอร์เกอร์ หรือภาวะออทิสติกสเปกตรัม (ASD) ระดับmild รวมถึงภาวะวิตกกังวลทางสังคมที่สะสมเป็นเวลานาน ทำให้สมองส่วนที่ต้องประมวลผลความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลเกิดความล้าและทำงานผิดเพี้ยนไป

วิธีช่วยเหลือและปรับตัว เพื่อสร้างความเข้าใจที่ดีต่อกัน

ข่าวดีคือ ทักษะทางสังคมเป็นสิ่งที่สามารถเรียนรู้และฝึกฝนได้ แม้ว่าจะต้องใช้เวลาและความอดทนมากกว่าคนอื่นก็ตาม การได้รับการวินิจฉัยที่ถูกต้องและเข้าใจสาเหตุที่แท้จริง จะช่วยปลดล็อกความรู้สึกผิดในใจของตัวผู้ป่วยเอง และช่วยให้คนรอบข้างปรับวิธีเข้าหาได้อย่างเหมาะสม

การฝึกทักษะทางสังคมผ่านสถานการณ์จำลอง

นักจิตวิทยาหรือนักบำบัดมักจะใช้การRole-play หรือการจำลองสถานการณ์ต่างๆ ขึ้นมา เพื่อให้ผู้ที่มีภาวะนี้ได้ฝึกซ้อมการตอบสนอง การอ่านสีหน้า และการรักษาระยะห่างที่พอดีในบรรยากาศที่ปลอดภัยและไม่มีการตัดสิน

ความเข้าใจจากคนรอบข้างคือยาวิเศษที่ดีที่สุด

สำหรับครอบครัวและเพื่อนฝูง การเปิดใจรับฟังและบอกกล่าวกันตรงๆ ด้วยความเมตตา เช่น การเตือนด้วยความนุ่มนวลเมื่อเผลอพูดขัดจังหวะ หรือการอธิบายความรู้สึกให้ชัดเจนโดยไม่ต้องให้เขาต้องคอยเดา จะช่วยลดความเครียดและช่วยให้ผู้ที่มีภาวะนี้รู้สึกปลอดภัย พร้อมที่จะเรียนรู้และปรับตัวไปพร้อมกับสังคมได้ดีขึ้นในระยะยาว