ทำความรู้จักโรคติดเชื้อฉวยโอกาสในผู้ป่วยเอชไอวีขั้นรุนแรง: เมื่อภูมิคุ้มกันร่างกายถดถอย

เวลาที่เปิดห้องตรวจแล้วนั่งคุยกับคนไข้ที่เพิ่งรู้ตัวว่าติดเชื้อเอชไอวี หลายคนมักจะกังวลว่าชีวิตต่อจากนี้จะเป็นอย่างไร และคำถามที่หมอบ่อยครั้งคือร่างกายจะทนไหวไหม สิ่งที่หมออยากชวนคุยวันนี้ไม่ใช่เรื่องน่ากลัวจนเกินรับไหว แต่เป็นเรื่องใกล้ตัวที่คนดูแลตัวเองและคนรอบข้างควรรู้ นั่นคือเรื่องของโรคติดเชื้อฉวยโอกาสในผู้ป่วยเอชไอวีขั้นรุนแรง ที่เปรียบเสมือนแขกไม่ได้รับเชิญที่คอยฉวยจังหวะเข้ามาตอนที่บ้านไม่มีคนเฝ้า

ภูมิคุ้มกันที่อ่อนแอลง เปิดประตูรับโรคแปลกปลอมได้อย่างไร

ร่างกายมนุษย์เราเปรียบเสมือนป้อมปราการที่มีทหารคอยลาดตระเวน เม็ดเลือดขาวชนิด CD4 คือทหารหน่วยกล้าตายที่คอยจัดการกับเชื้อโรคต่างๆ แต่เมื่อไวรัสเอชไอวีเข้ามาในร่างกายและไม่ได้รับการดูแลรักษาอย่างถูกต้อง ปริมาณทหารเหล่านี้จะค่อยๆ ลดจำนวนลงเรื่อยๆ จนกระทั่งภูมิคุ้มกันตกอยู่ในระดับที่ต่ำมาก หรือที่เราเรียกกันติดปากว่าเข้าสู่ขั้นรุนแรง

พอด่านหน้าอ่อนแอลง เชื้อโรค เชื้อรา หรือไวรัสตัวอื่นๆ ที่ปกติแล้วอยู่รอบตัวเราและคนทั่วไปหายใจรับเข้าไปเฉยๆ โดยไม่ป่วย กลายเป็นผู้ร้ายตัวฉกาจที่ฉวยโอกาสเข้าจู่โจมร่างกายได้อย่างง่ายดาย เพราะไม่มีใครคอยขัดขวางนั่นเอง

หน้าตาของโรคฉวยโอกาสที่พบบ่อยและสัญญาณเตือนที่ต้องสังเกต

โรคติดเชื้อฉวยโอกาสในผู้ป่วยเอชไอวีขั้นรุนแรงไม่ได้มีแค่โรคเดียว แต่มีหลายโรคที่ชอบแวะเวียนมาทักทายเมื่อร่างกายไร้เกราะป้องกัน ซึ่งการสังเกตอาการผิดปกติแต่เนิ่นๆ ช่วยให้เราพาตัวเองมาพบแพทย์ได้ทันท่วงที

เชื้อราบงกูดที่ช่องปากและหลอดอาหาร กลืนอาหารแล้วเจ็บคอ

อาการเริ่มต้นที่เรามักเจอคือ มีคราบสีขาวคล้ายคราบฝ้าตามกระพุ้งแก้ม ลิ้น หรือเพดานปาก ถ้าปล่อยไว้ไม่รักษา เชื้อราตัวนี้อาจลามลงไปที่หลอดอาหาร ทำให้เวลาทานข้าวแล้วรู้สึกเจ็บเหมือนมีก้างติดคอ กลืนลำบากจนไม่อยากกินอะไร ซึ่งส่งผลให้ร่างกายซูบผอมลงอย่างรวดเร็ว

วัณโรคปอดและต่อมน้ำเหลือง อาการไอเรื้อรังที่วางใจไม่ได้

อีกหนึ่งโรคที่พบบ่อยคู่กันคือวัณโรค เชื้อตัวนี้ไม่ได้เลือกทำแค่อวัยวะใดอวัยวะหนึ่ง แต่ปอดมักเป็นเป้าหมายหลัก คนไกรมักมีอาการไอเรื้อรังนานเกินสองสัปดาห์ มีไข้ต่ำๆ ช่วงบ่ายหรือตอนเย็น เหงื่อออกมากผิดปกติในเวลากลางคืน และน้ำหนักลดลงแบบฮวบฮาบโดยไม่ได้ตั้งใจลดความอ้วน

เยื่อหุ้มสมองอักเสบจากเชื้อรา อาการปวดหัวรุนแรงที่นิ่งนอนใจไม่ได้

ถ้ามีอาการปวดศีรษะรุนแรงต่อเนื่อง คลื่นไส้อาเจียน หรือมีอาการซึมลง ควรรีบมาโรงพยาบาลทันที เพราะนี่อาจเป็นสัญญาณของเชื้อราที่เดินทางไปก่อกวนระบบประสาทส่วนกลาง ซึ่งเป็นภาวะที่อันตรายและต้องได้รับการดูแลจากทีมแพทย์อย่างใกล้ชิด

วิธีดูแลตัวเองและการป้องกันไม่ให้โรคฉวยโอกาสมาเยือน

ข่าวดีในยุคปัจจุบันคือ เรามียาต้านไวรัสที่มีประสิทธิภาพสูงมาก หน้าที่สำคัญที่สุดคือการกินยาต้านไวรัสอย่างสม่ำเสมอตรงเวลาทุกวัน เพื่อกดปริมาณไวรัสในเลือดให้เหลือน้อยที่สุด เปิดโอกาสให้เม็ดเลือดขาวฟื้นตัวกลับมาทำหน้าที่ปกป้องร่างกายได้เหมือนเดิม

นอกจากการกินยาแล้ว การรักษาสุขอนามัยพื้นฐานก็เป็นเรื่องคอขาดบาดตาย หลีกเลี่ยงอาหารดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ ดื่มน้ำที่สะอาด ล้างมือก่อนหยิบจับอาหารเข้าปาก และหลีกเลี่ยงการคลุกคลีกับผู้ป่วยที่มีโรคติดต่อทางเดินหายใจ การไปตรวจเลือดติดตามอาการตามนัดหมายของแพทย์อย่างเคร่งครัดคือเกราะคุ้มกันที่ดีที่สุดที่จะช่วยให้เราใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจและแข็งแรง