ภาวะพร่องออกซิเจนในผู้ป่วยทางเดินหายใจส่วนล่าง: เมื่อปอดรับออกซิเจนได้ไม่เต็มที่

ภาวะพร่องออกซิเจนในผู้ป่วยทางเดินหายใจส่วนล่าง คืออะไร

เวลาที่คนไข้มาหาหมอด้วยอาการเหนื่อยหอบ หายใจไม่อิ่ม หรือไอเรื้อรัง หมอมักจะพูดถึงภาวะออกซิเจนในเลือดต่ำอยู่บ่อยครั้ง โดยเฉพาะในกลุ่มที่มีปัญหาเกี่ยวกับทางเดินหายใจส่วนล่าง เช่น ปอดอักเสบ หลอดลมอักเสบ หรือโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง ภาวะนี้คือการที่ระดับออกซิเจนในกระแสเลือดเราลดลงต่ำกว่าเกณฑ์ปกติ ซึ่งร่างกายจะพยายามส่งสัญญาณเตือนออกมาเพื่อให้เรารู้ตัวและรีบหาทางแก้ไข

ทำไมปอดถึงแลกเปลี่ยนออกซิเจนได้น้อยลง

ลองจินตนาการว่าปอดของเราเหมือนฟองน้ำที่มีถุงลมเล็กๆ คอยทำหน้าที่แลกเปลี่ยนก๊าซออกซิเจนเข้าสู่เลือด และกำจัดคาร์บอนไดออกไซด์ทิ้งไป เมื่อเกิดการอักเสบหรือติดเชื้อในทางเดินหายใจส่วนล่าง บริเวณถุงลมเหล่านี้จะเต็มไปด้วยของเหลว เสมหะ หรือมีการบวมของเนื้อเยื่อ ทำให้พื้นที่สำหรับแลกเปลี่ยนออกซิเจนลดน้อยลง ส่งผลให้เลือดที่ไหลผ่านปอดได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอจนเกิดภาวะพร่องออกซิเจนในผู้ป่วยทางเดินหายใจส่วนล่างตามมา

สัญญาณเตือนที่ร่างกายบอกว่าออกซิเจนไม่พอ

อาการของภาวะนี้ไม่ได้มีแค่การหายใจเร็วเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีสิ่งที่สังเกตได้ดังนี้

• อาการหอบเหนื่อย โดยเฉพาะเวลาทำกิจกรรมที่เคยทำได้ปกติ
• หายใจเร็วและตื้น หรือรู้สึกว่าหายใจเข้าได้ไม่เต็มปอด
• ผิวหนัง เล็บ หรือริมฝีปากเริ่มเปลี่ยนเป็นสีคล้ำหรือม่วงคล้ำ ซึ่งเป็นสัญญาณอันตรายที่ต้องระวัง
• รู้สึกมึนงง สับสน หรือไม่ค่อยมีสติ
• ชีพจรเต้นเร็วผิดปกติ เพราะหัวใจต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ให้ทัน

วัดค่าออกซิเจนในเลือดด้วยเครื่องมือพื้นฐาน

ปัจจุบันเรามีเครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้วซึ่งใช้ง่ายและแม่นยำพอสมควร ค่าปกติควรจะอยู่ที่มากกว่า 95 เปอร์เซ็นต์ หากค่าต่ำกว่า 90 เปอร์เซ็นต์ถือว่าเข้าสู่ภาวะเสี่ยงที่ต้องได้รับออกซิเจนเสริมทันที อย่างไรก็ตาม ตัวเลขบนเครื่องเป็นเพียงส่วนหนึ่ง หมอต้องดูอาการทางคลินิกประกอบด้วยเสมอว่าคนไข้ดูเหนื่อยมากน้อยแค่ไหนขณะนั่งพักหรือคุยโต้ตอบ

วิธีดูแลและทางออกเมื่อเกิดภาวะพร่องออกซิเจน

เมื่อพบว่าผู้ป่วยมีภาวะพร่องออกซิเจน สิ่งสำคัญคือการแก้ไขที่ต้นเหตุของโรค เช่น หากติดเชื้อแบคทีเรียก็ต้องได้รับยาปฏิชีวนะ หรือหากมีการอุดกั้นของทางเดินหายใจก็ต้องใช้ยาพ่นขยายหลอดลม สำหรับการดูแลเบื้องต้นมีดังนี้

• จัดท่าทางให้ผู้ป่วยนั่งตัวตรง หรือกึ่งนั่งกึ่งนอน เพื่อช่วยให้กระบังลมทำงานได้สะดวกขึ้น
• หากแพทย์สั่งให้ใช้ออกซิเจนเสริม ต้องใช้ตามปริมาณที่กำหนดอย่างเคร่งครัด
• หมั่นกำจัดเสมหะหรือสิ่งอุดกั้นทางเดินหายใจตามคำแนะนำของนักกายภาพบำบัด
• หลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้น เช่น ควันบุหรี่ ฝุ่นละออง หรืออากาศที่เย็นจัด

อาการแบบไหนที่ต้องรีบมาพบหมอด่วน

หากคนไข้มีอาการหายใจหอบจนพูดเป็นประโยคไม่ได้ หน้ามืดเป็นลม หรือมีอาการซึมลงอย่างเห็นได้ชัด ต้องรีบพามาพบแพทย์ที่โรงพยาบาลทันที เพราะภาวะพร่องออกซิเจนในระดับรุนแรงสามารถส่งผลกระทบต่อการทำงานของหัวใจและสมองอย่างเฉียบพลัน หากได้รับการรักษาที่รวดเร็ว โอกาสที่ปอดจะกลับมาฟื้นตัวก็จะมีมากขึ้น