ภาวะพร่องออกซิเจนในผู้ป่วยทางเดินหายใจส่วนล่าง: เมื่อปอดเริ่มทำงานหนักกว่าที่ควรจะเป็น

ลมหายใจที่เปลี่ยนไป: ทำไมออกซิเจนถึงสำคัญนัก

เวลาเราหายใจเข้า อากาศจะเดินทางผ่านหลอดลมคอลงไปสู่หลอดลมใหญ่ และแยกเข้าสู่ปอดทั้งสองข้างจนถึงถุงลมเล็กๆ ที่ทำหน้าที่แลกเปลี่ยนก๊าซ เมื่อใดก็ตามที่ทางเดินหายใจส่วนล่าง ตั้งแต่หลอดลมแขนงไปจนถึงเนื้อปอดเกิดการอักเสบ บวม หรือมีเสมหะอุดกั้น ร่างกายจะได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ เกิดเป็น ภาวะพร่องออกซิเจนในผู้ป่วยทางเดินหายใจส่วนล่าง ซึ่งไม่ใช่แค่เรื่องของการหายใจไม่อิ่ม แต่มันคือสัญญาณเตือนว่าร่างกายกำลังขาดแคลนเชื้อเพลิงที่สำคัญที่สุดในการหล่อเลี้ยงอวัยวะภายใน

สัญญาณเตือนเมื่อระดับออกซิเจนในเลือดลดต่ำ

หลายคนมักคิดว่าถ้าออกซิเจนต่ำ เราจะต้องหอบเหนื่อยรุนแรงเสมอไป แต่ในความเป็นจริง ร่างกายมีวิธีการเตือนเราหลายรูปแบบที่ต้องหมั่นสังเกต ดังนี้

• อาการหายใจเร็วและแรงโดยไม่ทราบสาเหตุ
• หัวใจเต้นเร็วขึ้นผิดปกติ เพราะหัวใจพยายามปั๊มเลือดไปเลี้ยงร่างกายให้มากขึ้นเพื่อชดเชยออกซิเจนที่หายไป
• อาการซึมลง สับสน หรือมึนงง เนื่องจากสมองได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ
• ริมฝีปาก เล็บ หรือผิวหนังเริ่มเปลี่ยนเป็นสีคล้ำหรืออมม่วง ซึ่งเป็นสัญญาณอันตรายระดับวิกฤต

ทำไมโรคทางเดินหายใจส่วนล่างถึงทำให้เกิดปัญหานี้

ปอดเปรียบเสมือนฟองน้ำที่มีความละเอียดสูง ภาวะที่ขัดขวางการทำงานของปอด ไม่ว่าจะเป็นปอดอักเสบ ถุงลมโป่งพอง หรือภาวะหอบหืดรุนแรง ต่างส่งผลให้ถุงลมทำงานได้ไม่เต็มที่ เมื่อผนังถุงลมหนาตัวขึ้นจากอาการอักเสบ หรือมีของเหลวไปขวางการแลกเปลี่ยนก๊าซ ออกซิเจนที่ควรจะผ่านเข้าสู่กระแสเลือดก็ทำได้ยากขึ้น ส่งผลให้เกิดภาวะพร่องออกซิเจนตามมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบพาคนไข้มาหาหมอทันที

หากสังเกตเห็นอาการเหล่านี้ อย่ารอให้ผ่านไปจนถึงวันรุ่งขึ้น เพราะภาวะพร่องออกซิเจนสามารถรุนแรงขึ้นได้อย่างรวดเร็ว

• เหนื่อยจนพูดเป็นประโยคยาวๆ ไม่ได้ ต้องหยุดพักหายใจเป็นระยะ
• ใช้กล้ามเนื้อบริเวณซี่โครงหรือคอช่วยในการหายใจอย่างเห็นได้ชัด
• ระดับความรู้สึกตัวลดลง ปลุกตื่นยาก หรือพูดจาไม่รู้เรื่อง
• ค่าออกซิเจนปลายนิ้ว (SpO2) ลดลงต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานที่ควรจะเป็น (โดยปกติควรสูงกว่า 95 เปอร์เซ็นต์)

การดูแลและการรักษาเบื้องต้นในมุมมองแพทย์

หลักการรักษาที่สำคัญที่สุดคือการหาสาเหตุของโรคทางเดินหายใจส่วนล่างนั้นให้พบ เพื่อให้การรักษาตรงจุด ไม่ว่าจะเป็นการใช้ยาขยายหลอดลม ยาต้านการอักเสบ หรือการให้ยาปฏิชีวนะหากมีการติดเชื้อแบคทีเรีย ควบคู่ไปกับการให้ออกซิเจนเสริมเพื่อช่วยพยุงอาการในระหว่างที่ปอดกำลังฟื้นฟู สิ่งสำคัญที่สุดคือการไม่ซื้อยาปฏิชีวนะหรือยาแก้ไอมาทานเองจนชะล่าใจ เพราะในบางรายอาการเหนื่อยหอบอาจเป็นจุดเริ่มต้นของภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงกว่าที่คิด