ลูกน้อยมีภาวะเกล็ดเลือดต่ำ คุณพ่อคุณแม่ต้องสังเกตอาการและดูแลอย่างไร

ตอนอุ้มเจ้าตัวเล็กกลับบ้านแล้วหมอบอกว่าเกล็ดเลือดน้อย คุณพ่อคุณแม่คงใจหาย

เวลาที่เราได้ยินผลตรวจเลือดของลูกน้อยแล้วเจอว่ามีภาวะเกล็ดเลือดต่ำ ยอมรับเลยว่าห้องตรวจแทบจะเงียบลงทันที คุณพ่อคุณแม่หลายคนหน้าถอดสีเพราะคำว่าเกล็ดเลือดต่ำมันฟังดูน่ากลัว ในฐานะหมอที่เจอคุณพ่อคุณแม่เครียดกับเรื่องนี้มาเยอะ ผมอยากชวนมาทำความเข้าใจเรื่องนี้ด้วยกันแบบสบายใจขึ้น เกล็ดเลือดเนี่ยทำหน้าที่เหมือนปูนฉาบผนังคอยอุดรูรั่วเวลาเส้นเลือดมีรอยแผล พอตัวเลขมันน้อยกว่าปกติ เราเลยต้องมาช่วยกันดูว่าเกิดจากอะไร และต้องระวังอะไรเป็นพิเศษบ้างเพื่อความปลอดภัยของลูก

เกล็ดเลือดต่ำในทารกเกิดจากอะไรได้บ้าง ทำไมถึงเจอในเด็กเล็ก

เวลาพูดถึงสาเหตุ หมออยากให้แบ่งง่ายๆ เป็นเรื่องของกลไกในร่างกายเด็กเอง โดยปกติแล้วเกล็ดเลือดถูกสร้างจากไขกระดูก ถ้ามีการสร้างน้อยลง ทำลายเร็วเกินไป หรือเกล็ดเลือดไปกองรวมกันอยู่ที่ม้ามโตๆ ก็ทำให้ตัวเลขมันดรอปลงได้ ในทารกแรกเกิดอาจเจอจากเรื่องภูมิคุ้มกันของคุณแม่ที่ส่งผ่านรกมาทำลายเกล็ดเลือดลูกชั่วคราว หรือบางทีก็เป็นผลมาจากภาวะติดเชื้อ การอักเสบ หรือความผิดปกติทางพันธุกรรมบางอย่าง ซึ่งหมอเด็กและคุณหมอเฉพาะทางด้านเลือดจะเป็นคนช่วยกันไขปริศนานี้จากประวัติและการตรวจเพิ่มเติม

จุดสังเกตบนตัวลูกที่ฟ้องว่าเกล็ดเลือดกำลังต่ำ

เนื่องจากเด็กเล็กยังบอกเราไม่ได้ว่าเจ็บตรงไหนหรือรู้สึกยังไง หน้าที่หลักของเราเลยเป็นการสังเกตความผิดปกติทางร่างกาย เวลาอาบน้ำหรือเปลี่ยนผ้าอ้อมให้ลองกวาดสายตาลูบคลำผิวลูกดูให้ดี อาการเตือนภัยที่ฟ้องชัดเจนมักจะมีดังนี้

• จ้ำเขียวตามตัวโดยไม่รู้สาเหตุ: ปกติเด็กวัยเริ่มคลานอาจมีฟกช้ำได้บ้าง แต่ถ้าขึ้นเป็นจ้ำสีม่วงหรือเขียวตามแขนขาโดยที่ไม่ได้ไปกระแทกอะไรหนักๆ อันนี้ต้องระวัง
• จุดเลือดออกใต้ผิวหนัง: สังเกตเห็นเป็นจุดแดงเล็กๆ เท่าปลายเข็มที่ไม่จางหายไปเวลาเราใช้นิ้วกดลงไป
• เลือดออกผิดปกติ: มีเลือดกำเดาไหลบ่อย เลือดออกตามไรฟัน หรือเวลาเจาะเลือดแล้วแผลหยุดช้ากว่าปกติ
• อุจจาระมีสีดำ: หรือมีเลือดปนออกมา ซึ่งบ่งบอกว่าอาจมีเลือดออกในทางเดินอาหาร

แนวทางดูแลและเฝ้าระวังความปลอดภัยที่บ้าน

สำหรับเด็กที่เกล็ดเลือดต่ำแต่ยังร่าเริงดี แพทย์อาจให้กลับมาสังเกตอาการที่บ้านได้ สิ่งสำคัญคือการปรับสิ่งแวดล้อมรอบตัวลูกให้เซฟที่สุด หลีกเลี่ยงกิจกรรมที่เสี่ยงต่อการกระแทกแรงๆ เลือกของเล่นที่ไม่มีมุมแหลมคม แต่งตัวให้ลูกด้วยเสื้อผ้าเนื้อนุ่ม และพยายามตัดเล็บให้สั้นอยู่เสมอเพื่อป้องกันไม่ให้ลูกเกาจนเกิดแผลเลือดออก นอกจากนี้ต้องระวังเรื่องการใช้ยาแก้ปวดลดไข้บางชนิดที่อาจไปรบกวนการทำงานของเกล็ดเลือด โดยทุกครั้งที่ซื้อยาหรือรับยาจากร้านขายยาต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้ง

อาการแบบไหนที่ต้องรีบพาเจ้าตัวเล็กกลับมาหาหมอด่วน

ต่อให้อยู่ในช่วงนัดติดตามอาการ แต่ถ้ามีสัญญาณอันตรายเหล่านี้เกิดขึ้นเมื่อไหร่ ห้ามรอดูอาการเด็ดขาด ต้องรีบพามาห้องฉุกเฉินทันที

• มีเลือดไหลไม่ยอมหยุด เช่น เลือดกำเดาไหลนานเกินสิบนาที
• ซึมลงอย่างเห็นได้ชัด ปลุกตื่นยาก หรือกินนมไม่ได้เลย
• ร้องกวนงอแงผิดปกติพร้อมกับมีอาการอาเจียนพุ่ง
• มีไข้สูงร่วมด้วยเพราะอาจมีภาวะติดเชื้อซ้ำซ้อน
• ศีรษะกระแทกพื้นแรงๆ แม้จะไม่มีแผลภายนอกก็ตาม