ทำแผลแล้วต้องโดนเข็มซ้ำ? ไขข้อข้องใจเรื่องการฉีดวัคซีนป้องกันบาดทะยักร่วมกับการทำแผล

เวลาที่เกิดอุบัติเหตุมีแผลสด ไม่ว่าจะเป็นแผลโดนตะปูตำ ของมีคมบาด หรือแผลสกปรก สิ่งแรกที่หมอมักจะถามคนไข้อยเสมอคือ ครั้งสุดท้ายที่ฉีดยา การฉีดวัคซีนป้องกันบาดทะยักร่วมกับการทำแผลนั้นเกิดขึ้นเมื่อไหร่ หลายคนมักทำหน้าตกใจเพราะคิดว่าการล้างแผลและใส่ยาแค่น็นพอแล้ว ทำไมถึงต้องเจ็บตัวมาฉีดยาเพิ่มอีกเข็มด้วย

ในฐานะหมอที่เจอเคสแบบนี้บ่อยๆ วันนี้อยากมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่ายๆ ว่าทำไมคุณหมอถึงต้องแพ็กเกจคู่ ทั้งล้างแผล ทั้งฉีดวัคซีน พร้อมกับวิธีรับมือกับอาการปวดระบมหลังฉีดที่หลายคนกังวลครับ

แผลแบบไหนบ้างที่หมอจะพิจารณาฉีดวัคซีนบาดทะยักทันที

ไม่ใช่ทุกแผลที่จะต้องฉีดวัคซีนใหม่ทุกครั้งครับ ขึ้นอยู่กับลักษณะของแผลและประวัติการรับวัคซีนเดิมของเราด้วย โดยแผลที่ความเสี่ยงสูงและมักจะต้องฉีดวัคซีนร่วมด้วย ได้แก่

• แผลที่เกิดจากวัตถุสกปรกมีสนิม เช่น ตะปู สังกะสี หรือเศษเหล็ก
• แผลฉีกขาดลึก หรือแผลที่มีเนื้อเยื่อตายร่วมด้วย
• แผลที่สัมผัสดิน มูลสัตว์ หรือปุ๋ย
• แผลไฟไหม้หรือน้ำร้อนลวกที่มีการติดเชื้อร่วมด้วย

หากคนไข้เคยฉีดครบ 3 เข็มมาแล้ว แต่เกิน 5 ปีสำหรับแผลสกปรก หรือเกิน 10 ปีสำหรับแผลสะอาด หมอก็จะแนะนำให้ฉีดกระตุ้นเพิ่ม 1 เข็ม เพื่อความปลอดภัยสูงสุดครับ

ช่วง 24-48 ชั่วโมงหลังฉีดวัคซีน: สังเกตอาการปวดบวมอย่างไรดี?

อาการข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุดหลังฉีดวัคซีนบาดทะยักคือ อาการปวด บวม แดง หรือเป็นไตแข็งบริเวณหัวไหล่ที่ฉีด เนื่องจากตัววัคซีนจะกระตุ้นให้ระบบภูมิคุ้มกันของเราทำงานอย่างเต็มที่ ซึ่งอาการเหล่านี้มักจะค่อยๆ ดีขึ้นและหายไปเองภายใน 2 ถึง 3 วัน คนไข้ไม่ต้องตกใจไปครับ เพราะเป็นปฏิกิริยาปกติของร่างกาย

วิธีประคบเย็นและประคบร้อน ลดอาการปวดตึงกล้ามเนื้อ

ถ้าเริ่มรู้สึกปวดระบมบริเวณที่ฉีดจนขยับแขนไม่ค่อยสะดวก เราสามารถดูแลตัวเองเบื้องต้นได้ดังนี้

• ในช่วง 24 ชั่วโมงแรก หากมีอาการบวมแดงร้อน ให้ใช้ผ้าห่อน้ำแข็งประคบครั้งละ 15-20 นาที เพื่อช่วยลดการอักเสบและบวม
• หลังจาก 48 ชั่วโมงไปแล้ว หากยังมีอาการตึงหรือเป็นไตแข็ง ให้เปลี่ยนมาใช้ผ้าชุบน้ำอุ่นประคบ เพื่อช่วยให้เลือดไหลเวียนและคลายกล้ามเนื้อได้ดีขึ้น

กินยาแก้ปวดพาราเซตามอลอย่างไรให้ปลอดภัย

หากมีอาการไข้ต่ำๆ หรือปวดระบมกล้ามเนื้อมากจนรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน สามารถทานยาพาราเซตามอลเพื่อบรรเทาอาการได้ โดยทานตามน้ำหนักตัวและขนาดที่เหมาะสม (เช่น 1-2 เม็ดทุก 4-6 ชั่วโมงเฉพาะเวลาปวด) หลีกเลี่ยงการซื้อยาแก้ปวดกลุ่มอื่นทานเองหากมีโรคประจำตัว เช่น โรคไต หรือโรคกระเพาะอาหาร

อาการแบบไหนหลังฉีดวัคซีนและทำแผล ที่ต้องรีบมาพบแพทย์ทันที?

แม้ว่าผลข้างเคียงส่วนใหญ่จะไม่รุนแรง แต่ถ้าหากมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ควรรีบกลับมาให้หมอตรวจเช็กซ้ำทันที

• แผลมีอาการบวมแดงลามมากขึ้น มีหนองไหล หรือปวดตุบๆ ที่แผลไม่ยอมหาย
• มีไข้สูงหนาวสั่นเกิน 2 วันไปแล้ว
• มีอาการแพ้รุนแรง เช่น ผื่นขึ้นทั่วตัว แน่นหน้าอก หายใจไม่ออก (ซึ่งพบได้น้อยมากๆ แต่ต้องระวัง)

การฉีดวัคซีนป้องกันบาดทะยักร่วมกับการทำแผล อาจทำให้เจ็บตัวเพิ่มขึ้นนิดหน่อยในวันที่มาโรงพยาบาล แต่อย่าลืมว่ามันคือเกราะป้องกันโรคติดเชื้อที่อันตรายถึงชีวิตได้ การป้องกันไว้ก่อนย่อมดีกว่าต้องมารักษาทีหลังแน่นอนครับ