กินแก้เครียด: เมื่ออารมณ์อยู่เหนือความหิว จนกลายเป็นความผิดปกติของการกินอันเนื่องมาจากความเครียด

ทำไมเวลาเครียดถึงอยากกินของหวานหรือของทอดตลอดเวลา

หลายคนมักพบว่าเวลาที่ชีวิตเจอมรสุมงานรุมเร้า หรือมีเรื่องให้กังวลใจ ความหิวโหยจะพุ่งสูงขึ้นอย่างประหลาด เราไม่ได้หิวเพราะร่างกายต้องการพลังงาน แต่เราหิวเพราะต้องการเยียวยาจิตใจด้วยรสชาติของอาหาร สมองของเราถูกออกแบบมาให้หลั่งสารความสุขเมื่อได้รับน้ำตาลและไขมัน ดังนั้นการกินจึงกลายเป็นทางออกที่ง่ายที่สุด แต่หากพฤติกรรมนี้เกิดขึ้นบ่อยจนคุมไม่ได้ นั่นอาจเป็นสัญญาณของ ความผิดปกติของการกินอันเนื่องมาจากความเครียด ที่ส่งผลเสียต่อสุขภาพกายและใจในระยะยาว

กลไกเบื้องหลัง: ทำไมสมองถึงสั่งให้เรากิน

เมื่อเรามีความเครียด ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนคอร์ติซอลออกมาในระดับที่สูงขึ้น ฮอร์โมนตัวนี้จะไปกระตุ้นความต้องการพลังงานแบบฉับพลัน ทำให้เราอยากอาหารกลุ่มที่มีรสจัด หวานจัด หรือไขมันสูงเป็นพิเศษ ยิ่งไปกว่านั้น ความเครียดที่เรื้อรังยังส่งผลกระทบต่อสารสื่อประสาทที่ควบคุมความรู้สึกอิ่ม เมื่อเราอยู่ในสภาวะนี้ การยับยั้งชั่งใจจะทำได้ยากขึ้น และอาหารมักกลายเป็นกลไกการรับมือเพียงอย่างเดียวที่ทำให้เรารู้สึกปลอดภัยในช่วงเวลาสั้นๆ

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเรากำลังเข้าข่ายภาวะกินผิดปกติ

ความเครียดกับความหิวเป็นเรื่องปกติ แต่จะมีจุดตัดที่บ่งบอกว่าเริ่มไม่ใช่เรื่องปกติแล้ว ดังนี้

• กินในปริมาณที่มากกว่าคนปกติในเวลาอันสั้น แม้จะไม่ได้รู้สึกหิวเลย
• แอบกินคนเดียวเพราะรู้สึกอับอายกับพฤติกรรมการกินของตัวเอง
• มีความรู้สึกผิดหรือเสียใจอย่างรุนแรงหลังจากที่กินเข้าไป
• ใช้การกินเพื่อหนีความรู้สึกเศร้า เหงา หรือโกรธ
• พยายามลดน้ำหนักด้วยวิธีสุดโต่งหลังจากกินเยอะเกินไป จนเกิดวงจรวนเวียนระหว่างการกินมากเกินและการอดอาหาร

วิธีปรับพฤติกรรมเพื่อหลุดพ้นจากวงจรนี้

สร้างความตระหนักรู้ก่อนหยิบเข้าปาก

ก่อนจะเริ่มกิน ให้หยุดถามตัวเองสักนิดว่า หิวจริงหรือหิวเพราะเครียด หากเป็นความหิวจากอารมณ์ ให้ลองเปลี่ยนไปทำกิจกรรมอื่นที่ใช้เวลาไม่นาน เช่น การเดินยืดเส้นยืดสาย ดื่มน้ำเปล่า หรือเขียนระบายความรู้สึกออกมา เพื่อเบี่ยงเบนความสนใจจากความอยากอาหารชั่วคราว

จัดการความเครียดที่ต้นเหตุ

แทนที่จะใช้การกินเป็นทางออก ให้ลองมองหาเครื่องมือจัดการความเครียดที่เหมาะสมกว่า เช่น การฝึกหายใจแบบลึก การออกกำลังกายที่พอเหมาะ หรือการปรึกษาคนใกล้ชิด เพราะเมื่อระดับความเครียดลดลง ความต้องการกินเพื่อชดเชยก็จะลดลงตามไปเอง

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอหรือผู้เชี่ยวชาญ

หากพฤติกรรมกินแก้เครียดเริ่มส่งผลกระทบต่อสุขภาพ เช่น น้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้นหรือลดลงอย่างรวดเร็ว ปัญหาระบบย่อยอาหาร หรือภาวะซึมเศร้าจากการควบคุมตัวเองไม่ได้ สิ่งเหล่านี้เป็นสัญญาณว่าควรหาตัวช่วย การพูดคุยกับนักจิตวิทยาหรือจิตรแพทย์ไม่ได้หมายความว่าเป็นคนป่วยทางจิต แต่เป็นการหาทักษะใหม่ๆ มาใช้ในการดูแลจัดการอารมณ์ตัวเองอย่างถูกต้องและปลอดภัย