ความเสี่ยงจากการสัมผัสเชื้อไวรัสเรบีส์: เรื่องใกล้ตัวที่ห้ามประมาท

เข้าใจให้ชัด สัมผัสแบบไหนถึงเรียกความเสี่ยงจากการสัมผัสเชื้อไวรัสเรบีส์

หลายคนมักเข้าใจผิดว่าการติดเชื้อพิษสุนัขบ้าต้องโดนกัดจนเลือดออกเท่านั้นถึงจะน่ากลัว แต่ในความเป็นจริงแล้ว เชื้อไวรัสนี้สามารถเข้าสู่ร่างกายผ่านการสัมผัสได้หลายรูปแบบครับ ความเสี่ยงจากการสัมผัสเชื้อไวรัสเรบีส์ไม่ได้จำกัดแค่สุนัขหรือแมว แต่รวมไปถึงสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทุกชนิด หากสัตว์เหล่านั้นมีเชื้ออยู่ในน้ำลายหรือเนื้อเยื่อประสาท การสัมผัสที่ถือว่ามีความเสี่ยงแบ่งออกได้เป็น 3 ระดับ ดังนี้

• การสัมผัสระดับที่ 1: การลูบตัวสัตว์ การป้อนอาหาร หรือสัตว์เลียผิวหนังที่ไม่มีแผล กลุ่มนี้ความเสี่ยงต่ำมาก แต่ควรล้างมือด้วยสบู่ให้สะอาดทุกครั้ง
• การสัมผัสระดับที่ 2: สัตว์ข่วนแบบไม่มีเลือดออกชัดเจน หรือเลียบริเวณที่มีแผลถลอกเล็กน้อย ซึ่งจุดนี้แหละที่หลายคนมักชะล่าใจ
• การสัมผัสระดับที่ 3: การถูกกัดหรือข่วนจนมีแผลลึก เลือดออก รวมถึงการที่น้ำลายสัตว์กระเด็นเข้าตา ปาก หรือบาดแผลที่เปิดอยู่โดยตรง

ทำไมเชื้อนี้ถึงอันตรายกว่าที่คิด

สาเหตุที่หมอย้ำนักย้ำหนาว่าห้ามประมาท คือตัวเชื้อไวรัสเรบีส์เมื่อเข้าสู่ร่างกายแล้ว มันจะเดินทางไปตามเส้นประสาทเพื่อเข้าสู่สมอง ซึ่งระยะเวลาการฟักตัวของโรคในคนนั้นไม่แน่นอน ขึ้นอยู่กับตำแหน่งของแผล ยิ่งแผลอยู่ใกล้สมองหรือบริเวณที่มีเส้นประสาทหนาแน่น เช่น ใบหน้า มือ หรือนิ้ว เชื้อจะเดินทางได้เร็วขึ้นมาก และเมื่อเชื้อเข้าสู่สมองจนแสดงอาการแล้ว โรคนี้ยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาดได้ นี่คือเหตุผลว่าทำไมเราต้องเร่งจัดการตั้งแต่ทันทีที่สัมผัส

วิธีจัดการแผลเบื้องต้น ก่อนมาพบหมอ

หากเกิดเหตุไม่คาดฝัน อย่าเพิ่งตื่นตระหนกจนทำอะไรไม่ถูก ขั้นตอนการปฐมพยาบาลเบื้องต้นเป็นนาทีชีวิตที่ช่วยลดปริมาณเชื้อได้จริง ให้รีบทำตามนี้ทันทีครับ

• ล้างแผลด้วยน้ำสะอาดและสบู่ทันที โดยถูแผลแรงๆ นานอย่างน้อย 15 นาที เพื่อกำจัดน้ำลายสัตว์และเชื้อที่อาจปนเปื้อนอยู่ออกไปให้ได้มากที่สุด
• ห้ามถูแผลด้วยสมุนไพร พริกป่น หรือสารเคมีอื่นๆ เพราะจะทำให้แผลอักเสบและล้างเชื้อได้ยากขึ้น
• ใส่ยาฆ่าเชื้อ เช่น โพวิโดนไอโอดีน หรือแอลกอฮอล์หลังจากล้างแผลสะอาดแล้ว
• รีบมาพบแพทย์โดยเร็วที่สุดเพื่อประเมินความเสี่ยงและพิจารณาการฉีดวัคซีนป้องกันพิษสุนัขบ้าและเซรุ่ม

อาการแบบไหนที่ต้องระวังเป็นพิเศษหลังสัมผัสสัตว์

บางคนอาจจะสงสัยว่าต้องรอดูอาการสัตว์ก่อนไหม คำตอบของหมอคือ อย่ารอดูก่อนจนพลาดเวลาทองครับ แม้สัตว์จะดูร่าเริงปกติแต่ก็อาจมีเชื้อได้ ดังนั้นหากถูกกัดหรือข่วน อย่ารอให้สัตว์มีอาการแปลกๆ ให้รีบมาปรึกษาหมอเพื่อพิจารณาการฉีดวัคซีนป้องกันไว้ก่อนดีที่สุด โดยเฉพาะในรายที่มีแผลฉกรรจ์หรือแผลบริเวณใบหน้า การได้รับเซรุ่มและวัคซีนให้เร็วที่สุดคือทางรอดเดียวที่ปลอดภัยที่สุดครับ