ภาวะความเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ: เมื่อบาดแผลในใจไม่ยอมหายไปเอง

เหตุการณ์เลวร้ายที่ฝังใจ จนใช้ชีวิตปกติเหมือนเดิมไม่ได้

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยอาการนอนไม่หลับ ฝันร้าย หรือรู้สึกผวาอยู่ตลอดเวลา โดยที่ไม่มีอาการป่วยทางกายอย่างอื่น หลายคนอาจไม่รู้ตัวว่าสิ่งที่ตัวเองกำลังเผชิญอยู่คือ ภาวะความเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ หรือที่เรียกสั้นๆ ว่า PTSD ซึ่งไม่ได้เกิดกับแค่ทหารผ่านศึกหรือผู้ประสบภัยพิบัติรุนแรงเท่านั้น แต่สามารถเกิดกับใครก็ได้ที่ผ่านเหตุการณ์กระทบกระเทือนจิตใจอย่างรุนแรง เช่น อุบัติเหตุทางรถยนต์ การสูญเสียบุคคลอันเป็นที่รัก หรือเหตุการณ์ความรุนแรงในชีวิต

สัญญาณเตือนที่บอกว่าจิตใจเรากำลังแบกรับอะไรบางอย่าง

เรามักจะเข้าใจว่าความเศร้าหรือความกลัวจะค่อยๆ จางหายไปตามเวลา แต่สำหรับคนที่มีภาวะนี้ เหตุการณ์นั้นดูเหมือนจะยังวนเวียนอยู่ตลอดเวลา อาการที่สังเกตได้บ่อยมีดังนี้

• เหตุการณ์นั้นยังคงฉายซ้ำอยู่ในหัว เหมือนเพิ่งเกิดขึ้นเมื่อวาน
• ฝันร้ายเกี่ยวกับเรื่องเดิมซ้ำๆ จนไม่อยากหลับ
• พยายามหลีกเลี่ยงทุกอย่างที่ทำให้นึกถึงเรื่องเดิม เช่น เลี่ยงเส้นทางเดิม หรือไม่กล้าไปสถานที่เกิดเหตุ
• รู้สึกระแวดระวังตัวอยู่ตลอดเวลา หวาดผวาเสียงดัง หรือตกใจง่ายกว่าปกติ
• อารมณ์เปลี่ยนไป รู้สึกเฉยเมย หรือห่างเหินจากคนรอบข้าง

ทำไมสมองเราถึงติดหล่มอยู่กับอดีต

อธิบายง่ายๆ คือ สมองส่วนที่ทำหน้าที่จัดการความกลัวของเราทำงานหนักเกินไป หลังจากเจอเหตุการณ์รุนแรง สมองส่วนนี้จะคอยส่งสัญญาณเตือนภัยอยู่ตลอดเวลา เหมือนระบบสัญญาณกันขโมยที่เสียและดังไม่หยุด แม้จะไม่มีอันตรายเกิดขึ้นแล้วก็ตาม ทำให้ร่างกายอยู่ในภาวะตื่นตัวตลอดเวลา ส่งผลให้เกิดความเหนื่อยล้าสะสมทั้งทางกายและทางใจ

ก้าวแรกของการรักษาเมื่อใจพังจากเหตุการณ์ร้าย

การจัดการกับภาวะนี้ไม่ใช่เรื่องที่ต้องทำด้วยตัวเองเพียงลำพัง การมาพบแพทย์เพื่อรับการปรึกษาเป็นสิ่งสำคัญมาก แนวทางการรักษามีดังนี้

การพูดคุยบำบัดเพื่อเยียวยาใจ

เป็นการฝึกให้สมองเรียนรู้ที่จะจัดการกับความทรงจำที่ไม่ดี เพื่อให้ความทรงจำเหล่านั้นกลายเป็นเพียงเรื่องเล่าในอดีต แทนที่จะเป็นสิ่งที่คอยทำร้ายเราในปัจจุบัน โดยจะเน้นการปรับเปลี่ยนวิธีคิดและรับมือกับความกลัวอย่างค่อยเป็นค่อยไป

ยาช่วยปรับสมดุลสารเคมีในสมอง

ในบางรายแพทย์อาจพิจารณาใช้ยาเพื่อช่วยลดอาการวิตกกังวล อาการซึมเศร้า หรือช่วยเรื่องการนอนหลับ เพื่อให้คนไข้ได้พักผ่อนและมีพลังงานเพียงพอในการฟื้นฟูจิตใจตัวเอง

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นในช่วงที่จิตใจยังอ่อนแอ

ระหว่างที่รอการรักษาหรืออยู่ในช่วงฟื้นฟู การดูแลตัวเองเล็กๆ น้อยๆ ก็ช่วยได้มาก เช่น การฝึกหายใจช้าๆ เมื่อเริ่มรู้สึกตื่นตระหนก การออกกำลังกายเบาๆ เพื่อระบายความเครียดสะสม และที่สำคัญคือการไม่กดดันตัวเองว่าต้องหายเร็วๆ ให้เวลาตัวเองได้เยียวยา เพราะบาดแผลทางใจต้องใช้เวลาในการรักษาไม่ต่างจากแผลทางกาย