เมื่อหัวใจแบกรับบาดแผล: ทำความเข้าใจภาวะความเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ

เหตุการณ์เลวร้ายที่ผ่านไปแล้ว แต่ทำไมความรู้สึกยังไม่ยอมจบ?

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยอาการนอนไม่หลับ ฝันร้ายซ้ำๆ หรือรู้สึกใจสั่นเมื่อนึกถึงเหตุการณ์รุนแรงที่เคยประสบ ไม่ว่าจะเป็นอุบัติเหตุครั้งใหญ่ การสูญเสียบุคคลอันเป็นที่รัก หรือเหตุการณ์วิกฤตที่กระทบจิตใจอย่างรุนแรง สิ่งเหล่านี้ไม่ใช่ความอ่อนแอ แต่มันคือ ภาวะความเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ หรือที่เรียกสั้นๆ ว่า PTSD ซึ่งเป็นเหมือนแผลเป็นทางใจที่ยังไม่ยอมตกสะเก็ด

ภาวะความเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ คืออะไรและทำไมเราถึงเป็น?

ในทางการแพทย์ เรามองว่า PTSD คือการที่สมองติดอยู่ในโหมดเอาตัวรอดนานเกินไป ปกติแล้วเมื่อเราเจออันตราย ร่างกายจะหลั่งสารความเครียดออกมาเพื่อเตรียมสู้หรือหนี แต่ในบางกรณี หลังจากเหตุการณ์ผ่านไปแล้ว สมองส่วนที่ทำหน้าที่ควบคุมความกลัวกลับทำงานหนักเกินไป ทำให้คนไข้ยังคงรู้สึกเหมือนเหตุการณ์นั้นกำลังเกิดขึ้นจริงซ้ำแล้วซ้ำเล่า

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเรากำลังแบกรับบาดแผลทางใจอยู่

อาการของภาวะนี้ไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคนเสมอไป และแต่ละคนอาจมีลักษณะที่แตกต่างกันออกไป โดยสังเกตได้จากอาการหลักๆ ดังนี้

• เหตุการณ์นั้นผุดขึ้นมาในหัวเองโดยไม่ตั้งใจ เหมือนหนังที่ฉายซ้ำแบบห้ามไม่ได้
• ฝันร้ายเกี่ยวกับเหตุการณ์ดังกล่าวจนทำให้ไม่อยากนอน
• พยายามหลีกเลี่ยงสถานที่ ผู้คน หรือกิจกรรมที่ทำให้นึกถึงเรื่องนั้น
• อารมณ์เปลี่ยนไป รู้สึกเฉยชากับความสุข หรือรู้สึกโกรธเคืองและหวาดระแวงอยู่ตลอดเวลา
• สะดุ้งตกใจง่ายผิดปกติ หรือรู้สึกเหมือนมีภัยคุกคามอยู่รอบตัวแม้ในสถานการณ์ที่ปลอดภัย

ทำไมเราถึงไม่ควรปล่อยไว้จนเป็นนิสัย?

การปล่อยให้ภาวะความเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจดำเนินไปโดยไม่ได้รับการดูแล อาจส่งผลกระทบต่อทั้งการทำงาน ความสัมพันธ์ และสุขภาพกายในระยะยาว ร่างกายที่อยู่ในภาวะตื่นตัวตลอดเวลาจะทำให้เกิดอาการเหนื่อยล้าสะสม ภูมิคุ้มกันต่ำลง และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคซึมเศร้าหรือการพึ่งพาสารเสพติดเพื่อช่วยให้ลืมความเจ็บปวด

เมื่อไหร่ที่ควรตัดสินใจมาปรึกษาหมอ?

หากอาการเหล่านี้ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันอย่างชัดเจน เช่น ทำงานไม่ได้ ขาดความสัมพันธ์กับคนใกล้ชิด หรือมีความคิดอยากทำร้ายตัวเอง การพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาคือทางออกที่ถูกต้อง ไม่ใช่เรื่องน่าอาย เพราะบาดแผลทางใจก็เหมือนบาดแผลทางกาย บางครั้งการดูแลตัวเองเพียงลำพังอาจไม่เพียงพอ เราจำเป็นต้องมีผู้เชี่ยวชาญช่วยถอดบทเรียนและเยียวยาด้วยวิธีที่เหมาะสม เช่น การทำจิตบำบัด หรือการใช้ยาเพื่อปรับสมดุลสารเคมีในสมองเพื่อให้ชีวิตกลับมาเป็นปกติอีกครั้ง