ความผิดปกติของการปรับตัว เมื่อชีวิตรับมือกับเรื่องใหญ่ไม่ไหว

เปลี่ยนงาน ย้ายบ้าน หรืออกหัก ทำไมบางคนถึงรู้สึกเหมือนโลกกำลังจะพัง

เวลาที่เราต้องเจอเรื่องเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในชีวิต เช่น การสูญเสียคนที่รัก การตกงาน การหย่าร้าง หรือแม้กระทั่งการย้ายไปอยู่ต่างประเทศ เป็นธรรมดาที่เราจะรู้สึกเครียด วิตกกังวล หรือเสียใจ แต่สำหรับคนส่วนใหญ่แล้ว เวลาผ่านไปสักพักเราจะเริ่มตั้งหลักได้ ค่อยๆ ปรับตัว และกลับมาใช้ชีวิตต่อได้ตามปกติ

แต่มีคนอีกกลุ่มหนึ่งที่ความรู้สึกแย่เหล่านั้นไม่ยอมหายไป แถมยังหนักข้อขึ้นเรื่อยๆ จนส่งผลกระทบต่อการเรียน การทำงาน หรือการใช้ชีวิตประจำวันอย่างเห็นได้ชัด ในทางการแพทย์ เราเรียกภาวะนี้ว่า ความผิดปกติของการปรับตัว หรือ Adjustment Disorder ซึ่งไม่ใช่ความอ่อนแอ แต่มันคือสัญญาณเตือนว่าจิตใจกำลังแบกรับภาระที่เกินกำลังในตอนนี้

สัญญาณเตือนแบบไหนที่เรียกว่า มากกว่าความเศร้าปกติ

อาการของภาวะนี้มักจะเกิดขึ้นหลังจากเจอเหตุการณ์สะเทือนใจหรือความเครียดครั้งใหญ่ภายใน 3 เดือน และมักจะแสดงออกมาชัดเจนผ่านพฤติกรรมและความรู้สึกเหล่านี้

• อารมณ์ดิ่งกว่าปกติ: ร้องไห้บ่อย รู้สึกหมดหวัง วิตกกังวลตลอดเวลา หรือรู้สึกว่าชีวิตไม่มีความสุขเหมือนเดิม
• ถอนตัวจากสังคม: ไม่อยากเจอหน้าใคร เริ่มเก็บตัวเงียบ ไม่ติดต่อเพื่อนฝูง หรือไม่อยากไปทำงาน
• พฤติกรรมเปลี่ยนไป: นอนไม่หลับ เบื่ออาหาร หรือบางคนอาจหันไปพึ่งแอลกอฮอล์เพื่อลืมความเครียด
• ทำหน้าที่ได้แย่ลง: ไม่มีสมาธิทำงาน เรียนหนังสือไม่รู้เรื่อง หรือตัดสินใจเรื่องง่ายๆ ในชีวิตประจำวันไม่ได้

ทำไมบางคนถึงรับมือกับความเครียดได้ยากกว่าคนอื่น

ทุกคนมีความยืดหยุ่นทางจิตใจไม่เท่ากันครับ บางคนเติบโตมาในสภาพแวดล้อมที่สอนให้รับมือกับปัญหาได้ดี มีเกราะป้องกันทางใจที่แข็งแรง ขณะที่บางคนอาจจะสะสมความเครียดมาเรื่อยๆ จนกระทั่งเจอเหตุการณ์กระตุ้นอีกเพียงเรื่องเดียว ก็เหมือนฟางเส้นสุดท้ายที่ทำให้จิตใจรับไม่ไหว นอกจากนี้ ปัจจัยเรื่องพันธุกรรม ประสบการณ์ในวัยเด็ก และโรคประจำตัวทางจิตเวชอื่นๆ ก็มีส่วนทำให้เราเปราะบางต่อความเครียดได้มากกว่าปกติ

เราจะช่วยตัวเองและคนใกล้ตัวให้ก้าวผ่านช่วงเวลานี้ได้อย่างไร

ข่าวดีคือ ความผิดปกติของการปรับตัว เป็นภาวะชั่วคราวที่รักษาหายได้ หากได้รับการดูแลที่ถูกต้องและทันท่วงที

วิธีดูแลใจตัวเองเบื้องต้นเมื่อชีวิตสะดุด

ลองลดความคาดหวังที่มีต่อตัวเองลงก่อนในช่วงนี้ ให้เวลากับความเสียใจได้ แต่อย่าจมอยู่กับมันนานเกินไป พยายามรักษาเวลาการนอนให้เป็นปกติ กินอาหารที่มีประโยชน์ และขยับร่างกายบ้าง การพูดคุยระบายความรู้สึกกับคนที่ไว้ใจก็ช่วยแบ่งเบาความหนักอึ้งในใจได้มาก

เมื่อไหร่ควรพาตัวเองมาพบแพทย์

หากรู้สึกว่าอาการเหล่านี้เป็นอยู่นานเกิน 6 เดือน หรือส่งผลกระทบจนเราไม่สามารถใช้ชีวิตตามปกติได้ การมาปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาไม่ใช่เรื่องน่าอายเลยครับ แพทย์อาจจะแนะนำการทำจิตบำบัดเพื่อช่วยให้เรามองปัญหาและปรับมุมมองต่อเหตุการณ์นั้นๆ ได้ดีขึ้น หรือในบางกรณีที่มีอาการซึมเศร้าหรือวิตกกังวลรุนแรง แพทย์อาจพิจารณาใช้ยารักษาชั่วคราวเพื่อช่วยปรับสารเคมีในสมองให้อารมณ์กลับมาคงที่และพร้อมสำหรับการบำบัดต่อไป