ตกกลางคืนทีไร เจ้าตัวเล็กที่เคยอารมณ์ดีช่วงกลางวันกลับเริ่มงอแง ดึงขาเข้าหาอก หน้าดำหน้าแดง ร้องไห้โยเยแบบปลอบอย่างไรก็ไม่ยอมหยุด อาการเหล่านี้มักทำให้คุณพ่อคุณแม่มือใหม่หลายคนถอดใจและกังวลใจไม่น้อย แต่รู้ไหมว่าอาการยอดฮิตนี้ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากโรคร้ายแรงอะไรเลย แต่เกิดจาก ลม หรือแก๊สสะสมในท้องที่ทำให้เขารู้สึกอึดอัดแน่นพุงนั่นเอง
เนื่องจากระบบย่อยอาหารของทารกแรกเกิดยังเติบโตไม่เต็มที่ กล้ามเนื้อลำไส้ยังทำงานประสานกันได้ไม่สมบูรณ์ รวมถึงการกลืนลมเข้าไปในท้องระหว่างที่ดูดนมหรือตอนร้องไห้ ลมเหล่านั้นจึงสะสมอยู่ภายในทางเดินอาหารและหาทางออกไม่ได้ วันนี้หมอจะมาชวนคุยถึงวิธีธรรมชาติที่ทำง่าย ปลอดภัย และช่วยให้ลูกสบายท้องขึ้นได้ทันที นั่นคือการทำกายบริหารเบาๆ ให้กับเจ้าตัวเล็ก
ทำไมลูกน้อยถึงมีลมในท้องเยอะจนร้องไห้งอแง?
ในช่วงขวบปีแรก ระบบทางเดินอาหารของทารกกำลังอยู่ในช่วงปรับตัวอย่างมาก ลำไส้ยังบีบตัวได้ไม่เป็นจังหวะสม่ำเสมอ ทำให้แก๊สที่เกิดขึ้นระหว่างกระบวนการย่อยนมเดินทางผ่านลำไส้ได้ช้า ยิ่งถ้าลูกกินนมเร็วเกินไป อมหัวนมแม่ไม่กระชับ หรือจุกนมของขวดนมมีขนาดไม่พอดี ลมก็จะยิ่งเข้าไปในท้องมากขึ้น เมื่อลมสะสมปนกับน้ำนมในกระเพาะอาหารและลำไส้จนขยายตัวกว้างขึ้น ลูกจะรู้สึกตึงและปวดเกร็งช่องท้อง จนต้องแสดงออกด้วยการร้องไห้จ้าและงอตัวเพื่อพยายามขับลมเหล่านั้นออก
ชวนคุณพ่อคุณแม่มารู้จัก การออกกำลังกายท่าปั่นจักรยานอากาศ ตัวช่วยขับลมชั้นดี
หนึ่งในวิธีธรรมชาติบำบัดที่หมอมักแนะนำให้คุณพ่อคุณแม่ทำบ่อยๆ คือ การออกกำลังกายท่าปั่นจักรยานอากาศ หรือที่เรียกว่าการทำท่าปั่นจักรยานขับลม ท่านี้เป็นการเคลื่อนไหวสะโพกและขาของทารกอย่างเป็นจังหวะ เลียนแบบการปั่นจักรยาน ซึ่งจะช่วยกระตุ้นการทำงานของลำไส้ใหญ่ ช่วยให้ลมที่สะสมอยู่ตามส่วนโค้งงอของลำไส้เคลื่อนตัวลงสู่ส่วนล่างและระบายออกทางการผายลมหรือการขับถ่ายได้สะดวกยิ่งขึ้น การขยับขาท่านี้ยังเปรียบเสมือนการนวดหน้าท้องเบาๆ จากภายใน ช่วยผ่อนคลายกล้ามเนื้อรอบๆ ช่องท้องที่กำลังเกร็งตัวได้ดีเยี่ยม
ขั้นตอนง่ายๆ ฝึกทำไปพร้อมกัน: วิธีทำท่าปั่นจักรยานระบายลมอย่างปลอดภัย
การฝึกท่านี้ไม่ยากเลย แต่สิ่งที่สำคัญที่สุดคือความนุ่มนวลและจังหวะที่สอดคล้องกับความผ่อนคลายของลูก คุณพ่อคุณแม่สามารถทำตามขั้นตอนง่ายๆ ดังนี้
เตรียมความพร้อมก่อนเริ่มขยับตัว
อุ้มลูกนอนหงายลงบนเบาะนอนที่นุ่มและราบเรียบพอดี ไม่นิ่มจนตัวลูกจมลงไป ชวนลูกพูดคุยด้วยน้ำเสียงที่อบอุ่น อ่อนโยน เพื่อให้เขารู้สึกปลอดภัยและไม่เกร็งตัวลุกขึ้นสู้แรงมือของเรา
ขั้นตอนการปั่นจักรยานไล่ลมทีละสเต็ป
- ใช้มือทั้งสองข้างของคุณพ่อคุณแม่จับบริเวณข้อเท้าหรือน่องส่วนล่างของลูกไว้เบาๆ อย่างมั่นคง
- ค่อยๆ ดันหัวเข่าข้างหนึ่งของลูกขึ้นมาหาบริเวณหน้าท้องอย่างนุ่มนวล ท่านี้จะช่วยกดหน้าท้องเบาๆ เพื่อดันลมที่ค้างอยู่ให้ออกมา
- ในขณะที่ดึงเข่าข้างหนึ่งเข้าหาอก ให้เหยียดขาอีกข้างหนึ่งของลูกออกไปตรงๆ สลับกันไปมาเหมือนจังหวะการปั่นจักรยาน
- ทำสลับซ้ายขวาอย่างช้าๆ เป็นจังหวะสม่ำเสมอ ประมาณ 10 ถึง 15 ครั้งต่อรอบ ระหว่างทำควรมองหน้าสบตากับลูกและพูดคุยไปด้วยเพื่อลดอาการเกร็ง
- หลังจากสลับขาเสร็จแล้ว ให้ลองรวบขาทั้งสองข้างเข้าด้วยกัน แล้วงอเข่าคู่กดเข้าหาหน้าท้องเบาๆ ค้างไว้ประมาณ 5 วินาทีแล้วปล่อยออก ท่านี้จะช่วยรีดลมรอบสุดท้ายได้ดีมาก
ช่วงเวลาไหนที่เหมาะที่สุดในการช่วยลูกบริหารพุง?
แม้ว่าท่าปั่นจักรยานอากาศจะเป็นท่าที่ช่วยระบายลมได้ดี แต่ไม่ใช่ว่าจะทำตอนไหนก็ได้ สิ่งที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือ ห้ามทำท่านี้ทันทีหลังลูกกินนมอิ่มใหม่ๆ เด็ดขาด เพราะการกดพุงและขยับขาในช่วงที่นมยังเต็มกระเพาะอาหาร จะทำให้ลูกแหวะนม นมย้อนกลับขึ้นมาทางหลอดอาหาร หรืออาเจียนออกมาได้
ช่วงเวลาที่ดีที่สุดคือ หลังลูกกินนมไปแล้วอย่างน้อย 30 ถึง 45 นาที หรือเลือกทำในช่วงเวลาที่ลูกอารมณ์ดี ตื่นนอนใหม่ๆ หรือระหว่างการเปลี่ยนผ้าอ้อม การสละเวลาเพียงวันละ 2 ถึง 3 ครั้งทำท่าบริหารนี้ จะช่วยป้องกันไม่ให้มีลมสะสมในท้องมากเกินไปในช่วงค่ำ
สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่า ไม่ใช่แค่เรื่องลมในท้องธรรมดาแล้ว?
โดยปกติแล้ว หลังจากการบริหารร่างกายด้วยท่าปั่นจักรยานระบายลม ลูกมักจะผายลมออกมาและเริ่มสงบลง อารมณ์ดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด แต่หากคุณพ่อคุณแม่พบว่าลูกยังมีอาการผิดปกติเหล่านี้ร่วมด้วย อาจเป็นสัญญาณของปัญหาสุขภาพอื่นๆ ที่ควรรีบพาไปพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด
- ลูกร้องไห้จ้าไม่ยอมหยุดนานกว่าปกติ และมีไข้ต่ำๆ หรือไข้สูงร่วมด้วย
- มีอาการอาเจียนบ่อยครั้ง หรืออ้วกพุ่งเป็นสีเขียวปนเหลือง
- ท้องอืดตึงมากจนกดแล้วรู้สึกแข็งเกร็ง ลูกร้องเจ็บชัดเจน
- ถ่ายอุจจาระผิดปกติ เช่น ท้องเสียเป็นน้ำ มีมูกปนเลือด หรือไม่มีการขับถ่ายและไม่ผายลมเลยหลายวัน
การดูแลเจ้าตัวเล็กในช่วงวัยเริ่มต้นชีวิตต้องการความรักและความเข้าใจในธรรมชาติของร่างกายเขา การฝึกสังเกตและช่วยระบายลมด้วยวิธีง่ายๆ อย่างท่าปั่นจักรยานอากาศ นอกจากจะช่วยลดความอึดอัดทางกายให้ลูกน้อยแล้ว ยังเป็นกิจกรรมที่ช่วยสร้างสายใยความผูกพันอันแสนอบอุ่นระหว่างคุณพ่อคุณแม่และลูกได้ดีที่สุดอีกด้วย
