ช่วงนี้อากาศเปลี่ยนแปลงบ่อย ลูกน้อยที่บ้านมักมีอาการหวัดถามหาอยู่เรื่อยๆ แต่บางครั้งอาการอาจลุกลามจนลูกหายใจมีเสียงครืดคราด หายใจเร็วกว่าปกติ หรือมีหน้าอกบุ๋มเวลาหายใจ ซึ่งทำให้คุณพ่อคุณแม่หลายคนนั่งไม่ติด เมื่อพาไปหาหมอแล้วคุณหมอจ่ายยาพ่นขยายหลอดลมกลับมาบ้าน พร้อมกับแนะนำให้เคาะปอดร่วมด้วย หลายคนอาจกังวลว่าจะทำถูกวิธีไหม หรือจะทำให้ลูกเจ็บหรือเปล่า
เสียงครืดคราดแบบไหนที่แปลว่าลูกเริ่มมีเสมหะล้นปอด
เวลาเด็กเป็นหวัด ร่างกายจะผลิตเสมหะออกมามากกว่าปกติเพื่อดักจับเชื้อโรค แต่ด้วยความที่หลอดลมของเด็กยังเล็กและแคบมาก เสมหะเหล่านี้จึงระบายออกได้ยาก ทำให้เกิดเสียงดังครืดคราดเวลาหายใจ หรือบางครั้งอาจได้ยินเสียงวี๊ดเบาๆ ร่วมด้วย อาการเหล่านี้บ่งบอกว่าทางเดินหายใจเริ่มตีบแคบจากเสมหะและอาการบวมอักเสบ การปล่อยทิ้งไว้ไม่ยอมเคลียร์เสมหะออก อาจทำให้เชื้อโรคลงสู่ปอดและกลายเป็นหลอดลมอักเสบหรือปอดบวมได้ในที่สุด
ทำความเข้าใจการพ่นยาขยายหลอดลม: ตัวช่วยเปิดทางเดินหายใจให้โล่ง
การพ่นยาขยายหลอดลมเปรียบเสมือนการเปิดประตูบ้านที่ปิดตายให้กลับมาโล่งกว้างอีกครั้ง ตัวยาจะเข้าไปคลายกล้ามเนื้อรอบๆ หลอดลมที่หดเกร็งอยู่ ทำให้หลอดลมขยายตัวออก ลูกจะหายใจได้สะดวกขึ้น ลดอาการเหนื่อยหอบ และที่สำคัญคือช่วยให้เสมหะที่เหนียวข้นหลุดออกมาได้ง่ายขึ้นด้วย
ขั้นตอนการพ่นยาที่บ้านฉบับเข้าใจง่าย
การพ่นยาให้ได้ผลดีต้องอาศัยความร่วมมือและเทคนิคที่ถูกต้อง โดยเฉพาะเด็กเล็กที่ต้องใช้หน้ากากครอบ:
- จัดท่าให้ลูกนั่งหรือกึ่งนั่งกึ่งนอน เพื่อให้ปอดขยายตัวได้เต็มที่
- ประกอบกระบอกพ่นยาเข้ากับหน้ากากอนามัยครอบปากและจมูกให้แนบสนิท
- กดพ่นยาออกมากระบอกละหนึ่งครั้ง แล้วให้ลูกหายใจเข้าลึกๆ ทางปากประมาณ 5 ถึง 6 ครั้ง
- หากต้องพ่นยาซ้ำ ให้เว้นระยะตามที่คุณหมอแนะนำ และที่สำคัญหลังจากพ่นยาเสร็จแล้วต้องให้ลูกบ้วนปากและล้างหน้าทุกครั้ง เพื่อป้องกันยาตกค้างที่อาจทำให้เกิดเชื้อราในช่องปาก
เทคนิคการเคาะปอดเพื่อระบายเสมหะ: ทำอย่างไรไม่ให้ลูกเจ็บ
หลังจากการพ่นยาขยายหลอดลมประมาณ 15 ถึง 30 นาที เป็นจังหวะเวลาทองในการเคาะปอด เพราะหลอดลมเปิดกว้างและเสมหะเริ่มคลายตัว การเคาะปอดจะช่วยส่งแรงสั่นสะเทือนผ่านผนังอกไปทำให้เสมหะที่เกาะอยู่ตามผนังหลอดลมหลุดร่วงลงมาสู่ทางเดินหายใจส่วนใหญ่ และถูกขับออกมาได้ง่ายขึ้นผ่านการไอหรือการอาเจียน
ท่าเคาะปอดเบื้องต้นสำหรับเด็กแต่ละช่วงอายุ
การจัดท่าทางมีความสำคัญมากเพื่อให้แรงโน้มถ่วงช่วยพาเสมหะไหลออกมา:
- เด็กทารก: ใช้วิธีอุ้มพาดบ่า หรือให้นอนราบโดยหนุนสะโพกให้สูงกว่าอกเล็กน้อย
- เด็กโต: ให้นอนคว่ำบนตักหรือเตียง โดยใช้หมอนหนุนสะโพกขึ้น
- วิธีทำมือ: ทำมือให้โค้งงอเหมือนถ้วยคว่ำ (ไม่ใช่การใช้ฝ่ามือแบนๆ ตบลงไป) เพื่อให้เกิดโพรงอากาศเวลากระทบกับผิวหนัง ซึ่งจะไม่ทำให้ลูกเจ็บ
- จังหวะการเคาะ: เคาะด้วยความเร็วสม่ำเสมอ บริเวณหลังช่วงล่างไล่ขึ้นมาช่วงบน หลีกเลี่ยงบริเวณกระดูกสันหลังและกระดูกซี่โครงซีกสุดท้าย
สัญญาณเตือนภัยอันตรายที่ต้องรีบพาเด็กส่งโรงพยาบาลด่วน
แม้การดูแลเบื้องต้นที่บ้านจะช่วยบรรเทาอาการได้ แต่หากลูกมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ถือเป็นภาวะวิกฤตที่ไม่ควรพ่นยาเองซ้ำๆ:
- หายใจหอบเหนื่อยมาก จนชายโครงบุ๋ม หรือคอ suppuration ชัดเจนเวลาหายใจ
- ริมฝีปาก ปลายมือ หรือปลายเท้าเริ่มมีสีเขียวคล้ำ
- ซึมลง ไม่ยอมดูดนม หรือหายใจติดขัดจนพูดเป็นคำๆ ไม่ได้
- พ่นยาแล้วอาการไม่ดีขึ้นภายใน 20 นาที หรือต้องพ่นยาถี่ขึ้นเรื่อยๆ เกินกว่าคำแนะนำของแพทย์
การพ่นยาขยายหลอดลมและการเคาะปอดเป็นเครื่องมือสำคัญในการดูแลเด็กที่เป็นโรคทางเดินหายใจ หากคุณพ่อคุณแม่มีความเข้าใจและฝึกฝนจนชำนาญ ก็จะช่วยลดความรุนแรงของโรคและช่วยให้ลูกน้อยกลับมาสดใสหายใจโล่งได้เร็วขึ้นอย่างแน่นอนครับ
