ลูกหายใจมีเสียงครืดคราด เหนื่อยหอบ: วิธีพ่นยาขยายหลอดลมและการเคาะปอดที่พ่อแม่ต้องรู้

เวลาที่ลูกรักไม่สบาย โดยเฉพาะตอนที่มีอาการหวัดลงคอแล้วหายใจมีเสียงครืดคราด หายใจแรง หรือเหนื่อยหอบจนซี่โครงบาน เชื่อว่าหัวอกคนเป็นพ่อเป็นแม่คงนั่งไม่ติดด้วยความเป็นห่วง ในฐานะหมอที่ตรวจเด็กๆ มาเยอะ ผมเข้าใจดีว่าภาพที่เห็นลูกหายใจลำบากนั้นน่ากลัวแค่ไหน การรักษาที่หมอมักจะแนะนำบ่อยๆ ในเด็กกลุ่มนี้ก็คือการพ่นยาและการทำกายภาพบำบัดทรวงอก ซึ่งหลายบ้านอาจจะเคยได้ยินคำว่าการพ่นยาขยายหลอดลมและการเคาะปอกันมาบ้าง แต่อาจจะยังกังวลว่าทำไมต้องทำ และทำแล้วอันตรายไหม วันนี้เรามาทำความเข้าใจเรื่องนี้กันแบบง่ายๆ สไตล์หมอเล่าให้ฟังครับ

ทำไมลูกถึงเสมหะเยอะและหลอดลมตีบ?

เวลาเด็กเป็นหวัด หลอดลมของเขาซึ่งมีขนาดเล็กอยู่แล้วจะเกิดการอักเสบ บวม และมีการผลิตเสมหะออกมามากกว่าปกติ เสมหะเหนียวๆ เหล่านี้ไปขวางทางเดินหายใจ ทำให้เวลาลมหายใจผ่านเข้าออกจึงเกิดเสียงดังครืดคราด และพอลมผ่านทางเดินหายใจที่แคบลง ลูกก็ต้องออกแรงหายใจมากขึ้น กลายเป็นอาการหอบเหนื่อย การพ่นยาขยายหลอดลมและการเคาะปอด จึงเข้ามาทำหน้าที่เป็นพระเอกในการแก้ปัญหาสองอย่างนี้พร้อมๆ กัน

พ่นยาขยายหลอดลม ช่วยคลายกล้ามเนื้อหลอดลมอย่างไร?

การพ่นยาเปรียบเสมือนการส่งทหารตัวเล็กๆ เข้าไปผ่อนคลายกล้ามเนื้อรอบหลอดลมที่กำลังหดเกร็งอยู่ให้ขยายตัวกว้างขึ้น เมื่อหลอดลมขยาย ลูกก็จะหายใจเข้าออกได้โล่งขึ้น ลมหายใจเข้าลึกขึ้น นอกจากนี้ตัวยาบางชนิดยังช่วยลดอาการบวมและช่วยขับเสมหะได้ดีขึ้นด้วย วิธีพ่นในเด็กเล็กมักจะใช้หน้ากากครอบจมูกและปากต่อกับเครื่องพ่นละอองยา สิ่งสำคัญคือคุณพ่อคุณแม่ต้องใจเย็นๆ พยายามให้ลูกนั่งหรือนอนศีรษะสูงในท่าที่สบาย ปลอบโยนไม่ให้ลูกกลัว เพราะยิ่งลูกร้องไห้ดิ้นมาก ลมหายใจจะไม่สม่ำเสมอ ทำให้ยาเข้าไปในปอดได้น้อยลงครับ

เทคนิคเคาะปอดและระบายเสมหะให้หลุดออกง่ายๆ

หลังจากพ่นยาแล้ว หลอดลมจะเปิดกว้างขึ้นและเสมหะที่เหนียวข้นจะเริ่มละลายตัว ขั้นตอนต่อไปคือการพ่นยาขยายหลอดลมและการเคาะปอดร่วมกับการจัดท่าเพื่อระบายเสมหะ (Chest Physiotherapy) หลายคนกลัวว่าการเคาะปอดจะทำให้ลูกเจ็บ บอกเลยว่าถ้าทำถูกวิธี ลูกจะไม่เจ็บเลยครับ

• ทำมือเป็นรูปอุ้งถ้วย: เหมือนเวลาเรากวักน้ำ นิ้วชิดกัน เพื่อให้เกิดโพรงอากาศตรงกลางเวลาเคาะ
• จังหวะและน้ำหนัก: เคาะที่บริเวณผนังทรวงอกตามตำแหน่งของกลีบปอด โดยใช้ข้อมือสะบัด ไม่ใช่ใช้ข้อศอกกระแทก แรงที่ใช้ต้องพอเหมาะให้เกิดเสียงดังทึบๆ นุ่มนวล ไม่แรงจนลูกเจ็บ
• เวลาที่เหมาะสม: ควรทำก่อนมื้อนมหรือหลังมื้อนมอย่างน้อยหนึ่งชั่วโมง เพื่อป้องกันอาการอาเจียนสำลัก

ดูแลลูกต่อที่บ้านอย่างไรหลังพ่นยาและเคาะปอด?

เมื่อกลับมาถึงบ้าน สิ่งที่ต้องสังเกตคือลูกหายใจโล่งขึ้นไหม สีหน้าดีขึ้นหรือยัง และที่สำคัญคือน้ำมูกและเสมหะอาจจะถูกขับออกมาทางปากหรือลงคอไป ลูกอาจจะมีอาการไอเพื่อขับเสมหะออกมา ซึ่งเป็นเรื่องปกตินะครับ นอกจากนี้ควรให้ลูกดื่มน้ำอุ่นบ่อยๆ เพื่อช่วยให้เสมหะเหลวและขับออกได้ง่ายขึ้น รวมถึงระวังไม่ให้ลูกโดนฝุ่น ควัน หรืออากาศเย็นจัดที่จะไปกระตุ้นอาการหอบกำเริบซ้ำได้อีก

อาการแบบไหนที่แปลว่าลูกไม่ไหว ต้องรีบพามาหาหมอด่วน?

แม้ว่าการพ่นยาและเคาะปอดจะช่วยบรรเทาอาการได้ดี แต่ถ้าทำแล้วลูกยังมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย อย่ารอช้า รีบพามาโรงพยาบาลทันทีครับ

• หายใจเหนื่อยหอบหนักมาก: สังเกตจากซี่โครงบุ๋ม ท้องกระเพื่อมแรง หรือปีกจมูกบานเวลาหายใจ
• ริมฝีปากหรือปลายนิ้วเริ่มเขียวคล้ำ: แสดงว่าร่างกายได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ
• ซึมลง ไม่ยอมเล่น หรือปลุกตื่นยาก: เป็นสัญญาณเตือนว่าสมองขาดออกซิเจน
• หอบเหนื่อยจนพูดเป็นประโยคไม่ได้ หรือกินนมไม่ได้เลย