เรื่องลับใต้สะดือที่ต้องกล้าคุย: ทำไมใครๆ ก็ควรมาตรวจคัดกรองโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

หลายคนเดินเข้ามานั่งคุยในห้องตรวจด้วยอาการอึกอัก หลบตา และเริ่มต้นประโยคด้วยความกังวลว่า มีความเสี่ยงมานิดหน่อย จะเป็นอะไรไหม หมออยากบอกตรงนี้เลยว่า การเดินเข้ามาตรวจโรคไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นความรับผิดชอบที่น่าชื่นชมทั้งต่อตัวเองและคนที่เรารัก เพราะโรคหลายชนิดในกลุ่มนี้ไม่ได้แสดงอาการชัดเจนเสมอไป บางทีเราอาจจะรับเชื้อมาแล้วส่งต่อให้คนอื่นโดยไม่รู้ตัวเลยด้วยซ้ำ

ตรวจเลือดปัสสาวะอย่างเดียวพอไหม: รู้จักความจริงเบื้องหลังการตรวจแต่ละแบบ

เวลาคนไข้ได้ยินคำว่าตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ มักจะนึกถึงการเจาะเลือดตรวจหาเชื้อเอชไอวีหรือซิฟิลิปส์เป็นอันดับแรก ซึ่งจริงๆ แล้วนั่นเป็นเพียงส่วนหนึ่งเท่านั้นครับ ร่างกายของเรามีจุดสัมผัสที่แตกต่างกันไปตามพฤติกรรม ไม่ว่าจะเป็นช่องคลอด ทวารหนัก หรือลำคอ ซึ่งแต่ละจุดก็มีโอกาสรับเชื้อที่จำเพาะเจาะจงต่างกัน การตรวจที่ได้มาตรฐานจึงต้องครอบคลุมทั้งการตรวจเลือดและการเก็บสิ่งส่งตรวจจากบริเวณที่มีความเสี่ยง เพื่อให้มั่นใจได้จริงๆ ว่าเราปลอดภัยจากเชื้อโรคหลายชนิดที่แอบแฝงอยู่

ใครบ้างที่ควรลุกขึ้นมาตรวจโรคแบบนี้เป็นประจำ

คำถามยอดฮิตที่หมอได้ยินบ่อยคือ หนูไม่ได้มีอาการอะไรเลย ต้องตรวจไหม หมอบอกเลยว่าความเงียบของโรคนี่แหละน่ากลัวที่สุด โดยเฉพาะโรคหนองในหรือคลาไมเดียที่มักไม่แสดงอาการอะไรเลยในระยะแรก กลุ่มคนที่ควรเข้ามาพบแพทย์เพื่อตรวจเช็กสม่ำเสมอ ได้แก่

• ผู้ที่มีเปลี่ยนู้นอนหลายคน หรือมีคู่นอนคนใหม่โดยไม่ได้ป้องกัน
• คู่รักที่กำลังวางแผนจะแต่งงานหรือวางแผนมีบุตร เพื่อความมั่นใจก่อนปล่อยให้ตั้งครรภ์
• ผู้ที่เคยมีประวัติเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์มาก่อน เพราะมีโอกาสติดซ้ำได้
• คนที่เริ่มมีอาการผิดปกติ เช่น มีตกขาวผิดปกติ แสบขัดเวลาปัสสาวะ หรือมีแผลบริเวณอวัยวะเพศ

ความจริงที่ต้องรู้เกี่ยวกับระยะฟักตัวของเชื้อโรค

อีกหนึ่งเรื่องที่คนไข้ชอบเข้าใจผิดคือ มีความเสี่ยงเมื่อคืน วันรุ่งขึ้นขอมาเจาะเลือดตรวจเลยได้ไหม หมอต้องอธิบายให้ฟังแบบนี้ครับว่า เชื้อโรคทุกตัวมีระยะเวลาในการแบ่งตัวจนกระทั่งร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมามากพอที่จะตรวจพบ หรือที่เรียกว่าระยะหน้าต่าง หากเรามาตรวจเร็วเกินไป ผลเลือดอาจจะโชว์ว่าเป็นลบ ทั้งที่ความจริงอาจจะมีเชื้ออยู่แล้ว หมอจึงมักจะแนะนำให้รอพ้นระยะเวลาปลอดภัยของแต่ละโรคเสียก่อน หรือเข้ามาปรึกษาหมอก่อนเพื่อประเมินความเสี่ยงและวางแผนการตรวจที่แม่นยำที่สุด

ผลตรวจออกมาแล้วเจอเชื้อ: ตั้งสติและฟังหมอทางนี้

สมมติว่าผลตรวจออกมาว่าเจอโรค สิ่งแรกที่หมออยากบอกคือ อย่าเพิ่งตีโพยตีพายหรือเครียดจนกินไม่ได้ โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ส่วนใหญ่ในปัจจุบันสามารถรักษาให้หายขาดได้ด้วยยาปฏิชีวนะ หรือสามารถควบคุมอาการให้อยู่หมัดได้ในกลุ่มโรคเรื้อรัง สิ่งสำคัญที่สุดคือการกินยาตามที่หมอสั่งให้ครบถ้วน ห้ามหยุดยาเองเด็ดขาด และที่สำคัญไม่แพ้กันคือการพาคู่นอนเข้ามารับการรักษาพร้อมกันด้วย เพื่อตัดวงจรการติดเชื้อวนไปวนมา

วิธีป้องกันตัวเองในระยะยาวแบบเข้าใจง่าย

การตรวจเจอและรักษาหายเป็นเรื่องดี แต่การไม่ติดเลยย่อมดีกว่าร้อยเท่า วิธีการป้องกันที่คลาสสิกแต่ได้ผลร้อยเปอร์เซ็นต์คือการใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้งที่มีเพศสัมพันธ์ ไม่ว่าจะเป็นทางช่องคลอด ทวารหนัก หรือออรัลเซ็กส์ ถุงยางอนามัยไม่ได้ช่วยแค่เรื่องการคุมกำเนิด แต่เป็นเกราะป้องกันโรคที่ดีที่สุด และหากใครที่มีพฤติกรรมเสี่ยงสูงเป็นประจำ ปัจจุบันก็มีแนวทางการใช้ยาป้องกันก่อนการสัมผัสเชื้อ หรือที่เรียกกันว่าเพร็พ (PrEP) ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงในการติดเชื้อเอชไอวีได้อย่างมีประสิทธิภาพ ลองปรึกษาแพทย์เพื่อดูความเหมาะสมได้เลยครับ