อาการข้างเคียงจากการใช้ยา: เรื่องใกล้ตัวที่ควรรู้ก่อนกินยา

ทำไมกินยาแล้วถึงมีอาการแปลกๆ เกิดขึ้น

หลายคนคงเคยเจอปัญหา กินยาตัวเดิมที่เคยได้รับจากโรงพยาบาล แต่กลับรู้สึกไม่สบายตัวเหมือนที่เคยเป็น หรือบางคนอาจจะกังวลเมื่ออ่านฉลากยาแล้วเจอรายการยาวเหยียดของอาการข้างเคียงจากการใช้ยา จนไม่กล้ากินยาตามที่หมอสั่ง ความจริงแล้ว อาการข้างเคียงคือการตอบสนองของร่างกายต่อตัวยา ซึ่งเกิดขึ้นได้ในหลายระดับ ตั้งแต่เรื่องเล็กน้อยไปจนถึงเรื่องที่ต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด

อาการแบบไหนที่เรียกว่าอาการข้างเคียงจากการใช้ยา

ยาแต่ละชนิดถูกออกแบบมาเพื่อรักษาโรค แต่ในขณะเดียวกันยาก็อาจเข้าไปมีผลต่อระบบอื่นในร่างกายที่เราไม่ได้ต้องการให้เกิดผลลัพธ์นั้น อาการที่เกิดขึ้นมักแบ่งได้เป็นสองกลุ่มใหญ่ๆ

• ผลข้างเคียงที่คาดเดาได้: เป็นผลที่มักเกิดขึ้นจากฤทธิ์ของยาโดยตรง เช่น กินยาแก้แพ้แล้วง่วงนอน เพราะตัวยามีผลต่อระบบประสาทส่วนกลาง หรือกินยาปฏิชีวนะแล้วคลื่นไส้เพราะยาไปรบกวนสมดุลในกระเพาะอาหาร
• ผลข้างเคียงที่คาดเดาไม่ได้: เป็นอาการที่เกิดจากร่างกายแต่ละคนตอบสนองต่อยาไม่เหมือนกัน เช่น อาการแพ้ยาที่มีผื่นคัน ปากบวม หรือหายใจไม่ออก ซึ่งเป็นเรื่องเฉพาะบุคคลที่ไม่สามารถรู้ล่วงหน้าได้หากไม่เคยใช้ยานั้นมาก่อน

สัญญาณเตือนที่บอกว่าร่างกายกำลังต่อต้านยา

เราต้องแยกให้ออกระหว่างอาการข้างเคียงปกติ กับอาการที่ผิดปกติจนเป็นอันตราย โดยทั่วไปหากเป็นผลข้างเคียงที่ไม่รุนแรง ร่างกายมักจะค่อยๆ ปรับตัวได้เองใน 2-3 วัน แต่ถ้าเจออาการต่อไปนี้ ห้ามชะล่าใจเด็ดขาด

• มีผื่นแดง คันตามตัว หรือผิวหนังลอก
• ใบหน้าบวม ตาบวม หรือลิ้นบวม
• หอบเหนื่อย หายใจเสียงดัง หรือแน่นหน้าอก
• ปวดท้องรุนแรง อาเจียนต่อเนื่องไม่หยุด
• มีอาการวิงเวียนศีรษะอย่างหนักจนลุกไม่ขึ้น

จัดการอย่างไรเมื่อเจอผลข้างเคียงจากยา

หากเพิ่งเริ่มกินยาแล้วพบอาการผิดปกติ สิ่งแรกที่ต้องทำคืออย่าเพิ่งหยุดยาเองโดยไม่ปรึกษาหมอหรือเภสัชกร เพราะยาบางชนิดต้องค่อยๆ ปรับลดขนาดลง

วิธีรับมือเมื่อเกิดอาการไม่พึงประสงค์

ให้จดบันทึกว่าเริ่มมีอาการหลังจากกินยาไปนานเท่าไหร่ และมีอาการอย่างไรบ้าง จากนั้นให้รีบติดต่อคลินิกหรือโรงพยาบาลที่จ่ายยา โดยนำชื่อยาหรือซองยาไปให้เจ้าหน้าที่ดูด้วย เพื่อที่ทีมแพทย์จะได้ตัดสินใจว่าควรเปลี่ยนชนิดยา ลดปริมาณ หรือหาวิธีอื่นมารักษาทดแทน

ข้อควรระวังเพื่อความปลอดภัยในการกินยา

วิธีป้องกันที่ดีที่สุดคือการสื่อสารให้ละเอียดก่อนรับยาเข้าสู่ร่างกาย ไม่ว่าจะเป็นเรื่องประวัติการแพ้ยา ประวัติโรคประจำตัว รวมถึงอาหารเสริมหรือสมุนไพรที่กินอยู่เป็นประจำ เพราะยาบางตัวอาจตีกับอาหารเสริมจนทำให้เกิดอาการข้างเคียงที่รุนแรงขึ้นได้ สิ่งสำคัญคือการอ่านฉลากยาให้เข้าใจและกินยาตามคำแนะนำอย่างเคร่งครัด หากไม่แน่ใจให้สอบถามผู้เชี่ยวชาญทันที อย่าตัดสินใจเองจากข้อมูลบนอินเทอร์เน็ตเพียงอย่างเดียว