เจาะลึกวิธีประเมินและบรรเทาอาการปวดแผลจากมุมมองหมอ เพื่อการฟื้นตัวที่รวดเร็ว

เวลาที่คนไข้เดินกลับมาตรวจแผลหลังผ่าตัดหรือหลังทำแผล สิ่งแรกที่มักจะได้ยินบ่อยๆ คือคำถามว่า หมอครับ/ค่ะ ทำไมแผลถึงยังปวดอยู่ หรืออาการปวดแบบไหนที่เรียกว่าปกติ อาการเจ็บแผลหลังการบาดเจ็บหรือการผ่าตัดเป็นเรื่องธรรมดาของร่างกายที่กำลังซ่อมแซมตัวเอง แต่ในฐานะแพทย์ ผมเข้าใจดีว่าความเจ็บปวดนั้นรบกวนการใช้ชีวิตและการนอนหลับมากแค่ไหน บทความนี้จึงอยากมาเล่าให้ฟังถึงวิธีสังเกตและบรรเทาความเจ็บปวดเหล่านี้ด้วยตัวเองอย่างปลอดภัยครับ

สัญญาณเตือนจากร่างกาย: แบบไหนคืออาการปวดแผลปกติที่กำลังจะหาย?

ก่อนที่เราจะไปดูวิธีแก้ปวด เราต้องมาทำความเข้าใจธรรมชาติของแผลกันก่อน ช่วงแรกหลังเกิดแผล ร่างกายจะหลั่งสารกระตุ้นความเจ็บปวดออกมาเพื่อบอกให้เรารู้ว่าตรงนี้มีความเสียหายเกิดขึ้น อาการปวดแผลผ่าตัดหรือแผลทั่วไปมักจะรุนแรงที่สุดในช่วงสองถึงสามวันแรก หลังจากนั้นควรจะมีแนวโน้มที่ดีขึ้นเรื่อยๆ ความปวดควรจะค่อยๆ ลดระดับลง ไม่ควรปวดเพิ่มขึ้นอย่างกะทันหัน

วิธีประเมินความรุนแรงของแผลด้วยตัวเองแบบง่ายๆ

การประเมินความเจ็บปวดช่วยให้หมอและตัวคนไข้เองรู้ว่าแผลกำลังไปได้สวยหรือเริ่มมีปัญหา โดยทั่วไปเราจะประเมินผ่านระดับความเจ็บปวดและลักษณะรอบๆ แผล

เช็กระดับความเจ็บปวดจากคะแนนในใจ

ลองให้คะแนนความเจ็บปวดตัวเองจากศูนย์ถึงสิบ โดยศูนย์คือไม่เจ็บเลย และสิบคือเจ็บจนทนไม่ไหว หากแผลของคุณอยู่ในระดับหนึ่งถึงสามและยังพอยิ้มได้ เดินเหินได้ ถือว่าเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าพุ่งขึ้นไปถึงระดับเจ็ดแปดโดยใช้ยาแล้วเอาไม่อยู่ แบบนี้ต้องเริ่มระวังแล้วครับ

สังเกตอาการร่วมรอบปากแผล

นอกจากความเจ็บ ให้ลองก้มมองแผล (หรือส่องกระจก) ดูว่ามีอาการบวม แดง ร้อน หรือมีน้ำเหลืองปนเลือดซึมออกมาผิดปกติหรือไม่ หากผิวหนังรอบแผลเริ่มแดงลามเป็นวงกว้าง หรือกดแล้วเจ็บจี๊ดลึกๆ นั่นไม่ใช่แค่แผลหายตามธรรมชาติแล้วครับ

เทคนิคบรรเทาอาการปวดแผลฉบับเข้าใจง่ายและทำได้จริง

เมื่ออาการปวดเริ่มมารบกวนการพักผ่อน เรามีวิธีบรรเทาเบื้องต้นที่ทำได้ทันทีเพื่อช่วยลดการพึ่งพาแต่ยาแก้ปวดอย่างเดียว

การจัดท่าทางและการขยับตัวเพื่อลดแรงดึงที่แผล

แรงดึงบริเวณขอบแผลคือตัวการสำคัญที่ทำให้เจ็บจี๊ด เวลาจะลุกขึ้นนั่งหรือพลิกตัว ให้พยายามใช้หมอนใบเล็กมากดซับหรือประคองบริเวณแผลไว้เบาๆ เพื่อลดแรงสั่นสะเทือนและแรงดึงรั้งของกล้ามเนื้อรอบข้าง การเคลื่อนไหวอย่างช้าๆ มีสติ จะช่วยลดความรุนแรงของอาการปวดลงได้มาก

การประคบเย็นหรือประคบอุ่นให้ถูกจังหวะเวลา

ช่วงสองวันแรกหลังเกิดแผลหรือการผ่าตัด หากแพทย์อนุญาต การประคบเย็นรอบๆ บริเวณแผล (ห้ามโดนแผลโดยตรงถ้าแผลยังไม่แห้งสนิท) จะช่วยให้เส้นเลือดหดตัว ลดอาการบวมและลดการส่งสัญญาณประสาทความเจ็บปวดได้ดี แต่ถ้าผ่านพ้นช่วงแรกไปแล้วและมีอาการตึงแข็ง การประคบอุ่นจะช่วยให้เลือดไหลเวียนดีขึ้นและคลายกล้ามเนื้อรอบแผล

การใช้ยาแก้ปวดบรรเทาอาการอย่างปลอดภัยไม่อันตราย

การกินยาแก้ปวดไม่ใช่เรื่องผิด หากใช้อย่างถูกวิธีตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร ยาแก้ปวดกลุ่มพาราเซตามอลหรือยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) มีส่วนช่วยตัดวงจรความเจ็บปวด ทำให้เรานอนหลับพักผ่อนได้เต็มที่ ซึ่งการนอนหลับนี่แหละครับคือช่วงเวลาที่ร่างกายซ่อมแซมเนื้อเยื่อได้ดีที่สุด แต่ต้องระวังเรื่องปริมาณการใช้และโรคประจำตัว เช่น โรคไต หรือโรคกระเพาะอาหารด้วยทุกครั้ง

อาการแบบไหนหลังทำแผล ที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที?

บางครั้งอาการปวดแผลอาจไม่ใช่เรื่องธรรมดา หากคุณพบอาการเหล่านี้ร่วมด้วย อย่ารอให้ถึงวันนัดตัดไหม ให้รีบกลับมาพบแพทย์ทันที

• อาการปวดแผลรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ แทนที่จะค่อยๆ ดีขึ้น
• มีไข้หนาวสั่นร่วมด้วย ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนของการติดเชื้อในกระแสเลือดหรือแผลอักเสบ
• มีหนองสีเหลืองข้นหรือสีเขียวมีกลิ่นเหม็นโชยออกมาจากผ้าพันแผล
• ขอบแผลแยกออกจากกัน หรือมีเลือดสดๆ ไหลซึมไม่หยุดแม้จะกดซับไว้แล้ว

การดูแลแผลต้องอาศัยทั้งความเข้าใจ ความสะอาด และความใส่ใจในรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ หากสังเกตตัวเองอยู่เสมอและปฏิบัติตามคำแนะนำอย่างเคร่งครัด แผลก็จะหายไวและกลับมาใช้ชีวิตได้ปกติอย่างรวดเร็วครับ