ลูกมีพฤติกรรมแปลกๆ ทำซ้ำๆ หรือเปล่า: ทำความเข้าใจโรคย้ำคิดย้ำทำในเด็กแบบเข้าใจง่าย

ช่วงนี้คุณพ่อคุณแม่หลายคนอาจสังเกตเห็นพฤติกรรมบางอย่างของลูกที่ดูแปลกตาไป เช่น เดินกลับมาเช็กประตูห้องนอนซ้ำแล้วซ้ำเล่า ล้างมือบ่อยจนผิวแห้งแตก หรือกังวลว่าจะมีเรื่องร้ายเกิดขึ้นกับคนในครอบครัวจนไม่ยอมนอน พฤติกรรมเหล่านี้บางครั้งอาจไม่ใช่แค่ความเรื่องมากหรือนิสัยส่วนตัวของเด็ก แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนจากภาวะที่เรียกว่าโรคย้ำคิดย้ำทำในเด็ก ซึ่งเป็นเรื่องที่ใกล้ตัวกว่าที่คิดและต้องการความเข้าใจจากคนรอบข้างอย่างมาก

อาการแบบไหนที่เรียกว่าย้ำคิด และแบบไหนที่เรียกว่าย้ำทำ

เวลาที่เราพูดถึงโรคย้ำคิดย้ำทำ หรือที่ในทางการแพทย์เรียกว่า OCD เรามักจะแบ่งออกเป็นสองส่วนหลักๆ ที่มักจะมาคู่กันเสมอโดยที่เด็กเองก็ทรมานใจไม่แพ้กัน

ความคิดวนเวียนที่ห้ามใจไม่ให้คิดไม่ได้

อาการย้ำคิดคือความคิด ความกลัว หรือภาพในหัวที่ผุดขึ้นมาเองโดยที่เด็กไม่ได้อยากคิด และสร้างความไม่สบายใจอย่างมาก เช่น กลัวว่ามือตัวเองสกปรกมากจนมีเชื้อโรคเข้าตา กลัวว่าจะเผลอทำร้ายน้อง หรือกังวลว่าของบนโต๊ะจะไม่เป็นระเบียบตามที่ควรจะเป็น เด็กจะพยายามสลัดความคิดนี้ออกไปแต่ยิ่งพยายามก็ยิ่งเครียด

พฤติกรรมที่ต้องทำซ้ำเพื่อความสบายใจชั่วคราว

เมื่อมีความคิดกังวลเกิดขึ้น เด็กจะหาทางออกด้วยการทำพฤติกรรมบางอย่างซ้ำๆ เพื่อลดความวิตกกังวลนั้นลง เช่น ล้างมือเป็นสัปดาห์ละหลายสิบรอบ ตรวจสอบความเรียบร้อยของกระเป๋านักเรียนนับสบรอบก่อนนอน หรือนับเลขในใจทุกครั้งก่อนจะก้าวขาเดิน แม้ตัวเด็กเองจะรู้ว่ามันดูไร้เหตุผลแต่ถ้าไม่ได้ทำจะรู้สึกกระวนกระวายใจจนทนไม่ไหว

อะไรคือสาเหตุที่ทำให้เด็กเป็นโรคนี้

ในฐานะหมอ คำถามที่พบบ่อยที่สุดคือลูกไปจำมาจากไหน หรือเราเลี้ยงลูกผิดพลาดตรงไหนหรือเปล่า อยากบอกให้คุณพ่อคุณแม่สบายใจก่อนว่า โรคนี้ไม่ได้เกิดจากการเลี้ยงดู แต่มันมีความเกี่ยวข้องกับระบบสารสื่อประสาทในสมองบางชนิดทำงานผิดปกติ รวมถึงเรื่องของพันธุกรรมในครอบครัวที่มีประวัติโรคซึมเศร้าหรือความวิตกกังวล และบางครั้งความเครียดสะสมเรื่องการเรียนหรือปัญหาในโรงเรียนก็เป็นตัวกระตุ้นให้อาการแสดงออกมาเด่นชัดขึ้น

คุณพ่อคุณแม่จะสังเกตความผิดปกติของลูกได้อย่างไร

เด็กๆ มักจะพยายามปิดบังอาการเหล่านี้เพราะอายหรือกลัวโดนดุ หน้าที่ของเราคือการสังเกตความเปลี่ยนแปลงในชีวิตประจำวัน เช่น ลูกใช้เวลาอาบน้ำหรือแต่งตัวนานผิดปกติ การบ้านเสร็จช้ามากเพราะมัวแต่ลบและเขียนซ้ำๆ จนกระดาษขาด หรือมีท่าทางหวาดกลัวและเครียดอย่างไร้สาเหตุ หากพบสัญญาณเหล่านี้ร่วมกับการที่พฤติกรรมเริ่มกระทบกับการเรียนและการใช้ชีวิตประจำวัน ควรรีบพามาพบแพทย์เพื่อประเมินอาการ

วิธีดูแลรักษาและการช่วยเหลือจากคนในบ้าน

การรักษาโรคย้ำคิดย้ำทำในเด็กปัจจุบันมีวิธีที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัย โดยแพทย์มักจะเริ่มจากการทำจิตบำบัดรูปแบบที่เรียกว่าการปรับความคิดและพฤติกรรม เพื่อช่วยให้เด็กเรียนรู้ที่จะเผชิญหน้ากับความกลัวโดยไม่ต้องทำพฤติกรรมซ้ำ ส่วนในรายที่มีอาการมาก แพทย์อาจพิจารณาใช้ร่วมกับการใช้ยาเพื่อปรับสารสื่อประสาทในสมอง สิ่งสำคัญที่สุดคือความเข้าใจจากครอบครัว การไม่ดุด่าหรือบังคับให้หยุดพฤติกรรมทันที เพราะจะยิ่งเพิ่มความเครียดและทำให้อาการแย่ลงไปอีกครับ