ความดันพุ่งทะลุปรอทแค่ไหนถึงเรียกว่าอันตราย? เช็กอาการเตือนฉุกเฉินของภาวะวิกฤตความดันโลหิตสูง

เวลาตรวจสุขภาพแล้วเจอตัวเลขความดันโลหิตสูง หลายคนมักจะชะล่าใจคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดาของคนอายุเยอะ หรือคิดว่าเดี๋ยวพักผ่อนก็น่าจะลดลงเอง แต่เชื่อไหมว่า มีคนไข้หลายคนที่เดินเข้ามาหาหมอที่ห้องฉุกเฉินด้วยอาการปวดหัวรุนแรงจนแทบระเบิด พร้อมกับความดันที่พุ่งสูงปรี๊ดชนิดที่เรียกว่าน่าตกใจ ซึ่งภาวะแบบนี้แหละครับที่เราเรียกว่าวิกฤตความดันโลหิตสูง ที่ปล่อยไว้ไม่ได้เด็ดขาด

ตัวเลขแค่ไหนที่เรียกว่าเข้าขั้นวิกฤตจนต้องระวัง

ปกติแล้วความดันโลหิตที่เหมาะสมควรจะอยู่ราวๆ 120/80 มิลลิเมตรปรอท แต่ถ้าวันไหนเครื่องวัดความดันที่บ้านฟ้องตัวเลขพุ่งขึ้นไปแตะระดับ 180/120 มิลลิเมตรปรอทขึ้นไป นั่นคือสัญญาณเตือนสีแดงแล้วครับ โดยในทางการแพทย์เราจะแบ่งเจ้าระดับความดันที่สูงปรี๊ดนี้ออกเป็นสองแบบหลักๆ เพื่อให้เข้าใจง่ายและรับมือได้ถูกวิธี

ความดันพุ่งสูงแต่ยังไม่มีอวัยวะสำคัญเสียหาย

แบบแรกคือตัวเลขความดันทะยานขึ้นสูงมาก เกิน 180/120 มิลลิเมตรปรอทแน่นอน แต่โชคดีที่คนไข้ยังไม่มีอาการผิดปกติรุนแรงเกี่ยวกับสมอง หัวใจ หรือไต อาจจะมีแค่อาการมึนหัวหรือเครียดร่วมด้วย ซึ่งแบบนี้มักเกิดจากการขาดยา ลดความดันกะทันหัน หรือมีความเครียดสะสมสะกิดขึ้นมา หมอแค่ให้นอนพักผ่อนในที่เงียบๆ ให้ยาปรับลดความดันลงมาช้าๆ ก็มักจะปลอดภัย

ความดันวิกฤตที่มีภาวะแทรกซ้อนทำลายอวัยวะ

แบบที่สองคือสิ่งที่น่ากลัวที่สุดและต้องวิ่งเข้าโรงพยาบาลทันที เรียกว่าเป็นภาวะวิกฤตแท้จริง เพราะนอกจากความดันจะสูงลิ่วแล้ว มันยังเริ่มส่งผลทำลายอวัยวะสำคัญในร่างกายไปเรียบร้อยแล้ว เช่น หลอดเลือดในสมองเริ่มตีบหรือแตก หัวใจทำงานหนักจนเฉียบพลัน หรือไตเริ่มวายเฉียบพลัน แบบนี้รอช้าไม่ได้แม้แต่นาทีเดียว

สัญญาณเตือนภัยฉุกเฉินแบบไหนที่แปลว่าต้องรีบไปโรงพยาบาลด่วน

คนไข้หลายคนชอบถามหมอว่า แล้วจะรู้ได้อย่างไรว่าตอนนี้แค่มึนหัวธรรมดาหรือกำลังเกิดภาวะวิกฤตจริงๆ ลองสังเกตอาการเหล่านี้ดูครับ ถ้ามีร่วมกับความดันที่สูงมากๆ ให้รีบเรียกรถฉุกเฉินทันที

• ปวดหัวรุนแรงแบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อน ปวดจนรู้สึกเหมือนหัวจะระเบิดหรือมีอะไรมาทุบ
• ตามัว มองเห็นภาพซ้อน หรือมองไม่ชัดเจนชั่วขณะ
• เจ็บแน่นหน้าอกร้าวไปที่กราม คอ หรือแขน เหมือนมีอะไรมาทับหน้าอกหายใจไม่ออก
• หายใจลำบาก หอบเหนื่อย นอนราบไม่ได้ต้องลุกขึ้นมานั่งหายใจ
• แขนขาอ่อนแรงครึ่งซีก พูดไม่ชัด หน้าเบี้ยว ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนของโรคหลอดเลือดสมอง
• สับสน มึนงง พฤติกรรมเปลี่ยนไปจากเดิม หรือหมดสติไป

สาเหตุอะไรบ้างที่ทำให้ความดันพุ่งกระฉูดจนเอาไม่อยู่

ส่วนใหญ่แล้วภาวะนี้ไม่ได้เกิดขึ้นลอยๆ แต่มักจะมีตัวการสำคัญกระตุ้น ไม่ว่าจะเป็นการลืมกินยาความดันโลหิตต่อเนื่องติดต่อกันหลายวัน การกินอาหารที่มีรสเค็มจัดหรือโซเดียมสูงมากๆ การใช้ยาบางชนิดที่หาซื้อกินเองแล้วไปตีกันกับยาความดัน หรือแม้กระทั่งความเครียดสะสมและความวิตกกังวลขั้นสุดยอดที่ทำให้ระบบประสาทอัตโนมัติทำงานรวนไปหมด

วิธีปฏิบัติตัวเบื้องต้นเมื่อเจอความดันสูงผิดปกติที่บ้าน

ถ้าบังเอิญวัดความดันได้สูงเกิน 180/120 มิลลิเมตรปรอท สิ่งแรกที่ต้องทำคือตั้งสติให้ดี ห้ามตกใจเด็ดขาด เพราะความเครียดและอาการตกใจจะยิ่งทำให้ความดันพุ่งสูงขึ้นไปอีก ให้นั่งพักในที่อากาศถ่ายเทสะดวก นั่งนิ่งๆ หายใจเข้าออกลึกๆ ยาวๆ สักสิบถึงสิบห้าที แล้วลองวัดซ้ำอีกรอบ

ถ้าพักแล้วตัวเลขยังไม่ยอมลดลง หรือเริ่มมีอาการเตือนภัยอย่างที่หมอบอกไปข้างต้น เช่น ปวดหัวมาก เจ็บหน้าอก หรือแขนขาอ่อนแรง ให้รีบไปโรงพยาบาลใกล้บ้านทันที ห้ามขับรถเองเด็ดขาด ให้คนในบ้านพาไปหรือโทรแจ้งสายด่วนฉุกเฉิน เพื่อให้ทีมแพทย์ช่วยเหลือได้อย่างทันท่วงทีก่อนที่อวัยวะภายในจะเสียหายถาวร