ภาวะวิกฤตความดันโลหิตสูงและสัญญาณเตือนฉุกเฉินที่ต้องรีบมาโรงพยาบาล

เวลาตรวจคนไข้ความดันโลหิตสูงในห้องตรวจ สิ่งหนึ่งที่หมอมักจะเตือนสติคนไข้อยู่เสมอคือ โรคนี้เปรียบเสมือนภัยเงียบ หลายคนกินยาตรงบ้าง ลืมบ้าง หรือบางคนไม่เคยรู้ตัวเลยว่าเป็น เพราะมันมักไม่มีอาการเตือนอะไรชัดเจนในภาวะปกติ แต่ถ้าวันไหนความดันพุ่งสูงขึ้นแบบกcวกระโดดจนกลายเป็นภาวะวิกฤตความดันโลหิตสูงและการสังเกตอาการไม่ทันการณ์ สถานการณ์นั้นอาจอันตรายถึงชีวิตได้ในเวลาอันสั้น

ความดันพุ่งสูงขนาดไหน ถึงเรียกว่าภาวะวิกฤตที่อันตรายจริง ๆ

เวลาเราวัดความดัน เราจะได้ตัวเลขสองตัว ตัวบนคือความดันขณะหัวใจบีบตัว ตัวล่างคือความดันขณะหัวใจคลายตัว ปกติแล้วความดันที่เหมาะสมควรอยู่ที่ประมาณ 120/80 มิลลิเมตรปรอท แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่ตัวเลขพุ่งสูงทะยานเกิน 180/120 มิลลิเมตรปรอท นั่นคือสัญญาณเตือนสีแดงเข้มว่าหลอดเลือดในร่างกายกำลังรับแรงดันมหาศาล

ในทางการแพทย์ เราจะแบ่งความดันที่สูงปรี๊ดนี้ออกเป็นสองแบบหลัก ๆ ที่คนไข้และคนใกล้ชิดต้องแยกให้ออก เพราะวิธีรับมือต่างกันสิ้นเชิง

• แบบที่หนึ่ง ความดันสูงเฉียบพลันแต่ยังไม่มีอวัยวะเสียหาย ตัวเลขสูงเกิน 180/120 จริง แต่คนไข้ยังเดินได้ปกติ ไม่มีอาการทางสมองหรือหัวใจเด่นชัด แบบนี้แพทย์มักจะให้พักผ่อน นั่งสงบสติอารมณ์ และให้กินยาปรับความดันเดิมซ้ำ แล้วค่อย ๆ เฝ้าระวัง
• แบบที่สอง ภาวะวิกฤตความดันโลหิตสูงที่มีอวัยวะเป้าหมายเสียหาย อันนี้คือของจริงที่น่ากลัว ตัวเลขสูงมากร่วมกับมีอาการผิดปกติทางร่างกายเกิดขึ้นฉับพลัน เช่น สมอง หัวใจ หรือไตเริ่มพังเสียหายจากแรงดันเลือดที่สูงเกินต้าน

อาการเตือนฉุกเฉินแบบไหน ที่ปล่อยไว้ไม่ได้ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที

คนไข้หลายคนชอบถามหมอว่า แล้วจะรู้ได้อย่างไรว่าตอนนี้ความดันขึ้นสูงจนอันตรายแล้วหรือยัง คำตอบคือ ให้สังเกตอาการร่วมเหล่านี้ หากเกิดขึ้นพร้อมกับความดันที่วัดได้สูงมาก ห้ามรอดูอาการที่บ้านเด็ดขาด

• ปวดศีรษะรุนแรงชนิดที่ไม่เคยเป็นมากแบบนี้มาก่อน เหมือนหัวจะระเบิด
• ตามัว มองเห็นภาพซ้อน หรือบางคนมองไม่ชัดชั่วขณะ
• เจ็บแน่นหน้าอก เหมือนมีอะไรมาทับ หายใจไม่อิ่ม
• แขนขาอ่อนแรงครึ่งซีก พูดไม่ชัด ปากเบี้ยว ซึ่งเป็นสัญญาณของหลอดเลือดสมองตีบหรือแตก
• สับสน มึนงง พฤติกรรมเปลี่ยนไปจากเดิมอย่างเห็นได้ชัด
• หายใจหอบเหนื่อย นอนราบไม่ได้เพราะแน่นหน้าอก

ทำไมอยู่ดี ๆ ความดันถึงพุ่งสูงจนน่ากลัวขนาดนี้

สาเหตุที่ทำให้คนไข้ความดันโลหิตสูงเดิม หรือแม้แต่คนที่ไม่เคยเป็นโรคนี้มาก่อน เกิดอาการกำเริบรุนแรง มักจะมีตัวกระตุ้นสำคัญซ่อนอยู่เสมอ ซึ่งส่วนใหญ่มาจากพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน

• ขาดยาหรือหยุดกินยาเอง อันนี้พบบ่อยที่สุด พอเห็นความดันลดลงมาปกติก็คิดว่าหายแล้ว หยุดยาเองดื้อ ๆ ทำให้ความดันดีดกลับขึ้นมาสูงกว่าเดิมหลายเท่า
• กินเค็มจัดหรืออาหารรสจัด โซเดียมส่วนเกินทำให้ร่างกายอุ้มน้ำและดันหลอดเลือดให้ตึงตัวขึ้น
• ความเครียดสะสมและความวิตกกังวล ฮอร์โมนความเครียดทำให้หัวใจเต้นเร็วและหลอดเลือดหดตัวอย่างรวดเร็ว
• การใช้ยาบางชนิด เช่น ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด ยาลดน้ำมูกบางตัว หรือสารกระตุ้นต่าง ๆ

วิธีปฏิบัติตัวเบื้องต้นเมื่อเจอคนไข้ความดันพุ่งสูงที่บ้าน

หากคุณหรือคนในครอบครัววัดความดันแล้วเจอตัวเลขสูงเกิน 180/120 สิ่งแรกที่ต้องทำคือตั้งสติ ห้ามตื่นตระหนก เพราะความเครียดจะยิ่งทำให้ความดันสูงขึ้นไปอีก ให้นั่งพักผ่อนในที่ที่เงียบสงบ หลีกเลี่ยงเสียงดังและความวุ่นวาย วัดความดันซ้ำอีกครั้งหลังจากผ่านไป 5 ถึง 10 นาที หากยังมีอาการปวดหัวรุนแรง แน่นหน้าอก หรือมีอาการผิดปกติทางระบบประสาท ให้รีบโทรแจ้งรถพยาบาลฉุกเฉินทันทีเพื่อนำตัวส่งโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุด อย่าพยายามขับรถไปเองเด็ดขาดเพราะอาจเกิดอุบัติเหตุซ้ำซ้อนจากอาการหน้ามืดหรือหมดสติได้