เจาะลึกปัญหาพฤติกรรมการกลั้นอุจจาระเนื่องจากความกลัวการขับถ่าย วงจรอุบาทว์ที่แก้ได้

เวลาที่นั่งตรวจคนไข้ในห้องตรวจ ผมมักจะเจอคำถามแปลกๆ จากคนไข้ที่มาด้วยเรื่องท้องผูกเรื้อรังหรือเจ็บเวลาถ่ายอุจจาระ หลายคนพยายามเลี่ยงการเข้าห้องน้ำจนกลายเป็นนิสัย บางคนถึงกับทนปวดตั้งแต่เช้าจนถึงเย็นโดยไม่ยอมเบ่ง ทั้งหมดนี้ไม่ได้เกิดจากความขี้เกียจนะครับ แต่มันมีรากเหง้ามาจากความกลัวล้วนๆ

ในทางการแพทย์ เราเรียกพฤติกรรมการกลั้นอุจจาระเนื่องจากความกลัวการขับถ่ายว่าเป็นปัญหาทางพฤติกรรมที่ซับซ้อนมาก เพราะมันไม่ใช่แค่เรื่องของลำไส้ไม่ทำงาน แต่เป็นเรื่องของสมองและจิตวิทยาที่สั่งการให้ร่างกายปฏิเสธการขับถ่ายเพื่อหนีความเจ็บปวดที่เคยเกิดขึ้นในอดีต

ทำไมความกลัวถึงทำให้เราไม่ยอมเข้าห้องน้ำ

ลองนึกภาพตามนะครับว่า ถ้าทุกครั้งที่คุณเดินเข้าห้องน้ำแล้วต้องเจอกับความเจ็บปวดราวกับโดนมีดบาดจากแผลปริขอบทวารหนัก หรือความรู้สึกอึดอัดทรมานจากการเบ่งอุจจาระก้อนแข็ง สมองส่วนที่จดจำความเจ็บปวดจะทำงานทันที

พอปวดอึในครั้งถัดไป สมองจะส่งสัญญาณเตือนภัยว่า อันตรายกำลังจะมา ทางรอดเดียวคือ ต้องหยุดยั้งมันไว้ ผลลัพธ์ก็คือ คุณจะเผลอเกร็งกล้ามเนื้อหูรูดโดยไม่รู้ตัวเพื่อบล็อกไม่ให้อุจจาระออกมา นี่แหละคือจุดเริ่มต้นที่ทำให้พฤติกรรมการกลั้นอุจจาระเนื่องจากความกลัวการขับถ่ายฝังรากลึกในชีวิตประจำวัน

ผลกระทบลูกโซ่ เมื่อลำไส้ต้องแบกรับความกลัว

ยิ่งคุณกลั้นอุจจาระนานเท่าไหร่ ลำไส้ใหญ่ก็จะยิ่งดูดน้ำกลับเข้าไปในก้อนอุจจาระมากขึ้นเท่านั้น ผลลัพธ์ที่ได้คือ:

• ก้อนอุจจาระที่เคยนิ่มกลายเป็นหินผาขนาดใหญ่
• ผนังลำไส้สูญเสียความยืดหยุ่นเพราะถูกขยายออกเรื่อยๆ
• เมื่อถึงเวลาที่ต้องถ่ายจริงๆ มันจะยิ่งเจ็บปวดกว่าเดิมหลายเท่า

วัฏจักรนี้หมุนวนซ้ำไปซ้ำมา จนกลายเป็นวงจรอุบาทว์ที่ทำให้คนไข้ยิ่งกลัวการขับถ่ายหนักขึ้นไปอีก บางคนถึงขั้นเครียด วิตกกังวลทุกครั้งที่รู้สึกปวดท้อง และพยายามกินให้น้อยลงเพื่อให้ไม่ต้องถ่าย

ทางออกและการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อก้าวข้ามความกลัว

การแก้ปัญหานี้ให้ได้ผลจริง เราต้องตัดวงจรความเจ็บปวดและสร้างความไว้วางใจให้ร่างกายใหม่อีกครั้ง ซึ่งต้องอาศัยความเข้าใจและความใจเย็นพอสมควร

ปรับความนิ่มของอุจจาระด้วยอาหารและน้ำ

สิ่งแรกที่ต้องทำคือการทำให้อุจจาระนิ่มที่สุดเท่าที่จะทำได้ เพื่อเวลาถ่ายจะได้ไม่รู้สึกเจ็บ การดื่มน้ำมากๆ และเพิ่มกากใยจากผักผลไม้คือหัวใจสำคัญ หรือในบางรายแพทย์อาจพิจารณาให้ยากลุ่มยาระบายที่ช่วยเพิ่มมวลอุจจาระหรือดึงน้ำเข้าสู่ลำไส้ เพื่อให้การขับถ่ายลื่นไหลและไร้ความเจ็บปวด

ฝึกผ่อนคลายกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน

เวลาอยู่ในห้องน้ำ ห้ามเบ่งแรงเด็ดขาด ให้ใช้วิธีหายใจเข้าลึกๆ ท้องป่อง แล้วผ่อนลมหายใจออกพร้อมกับปล่อยตัวตามสบาย การใช้ม้ารองเท้าเตี้ยๆ เพื่อยกเข่าให้สูงขึ้นขณะนั่งชักโครก จะช่วยปรับ องศาของลำไส้ให้ขับถ่ายได้ง่ายขึ้นโดยไม่ต้องออกแรงเยอะ

ปรับมุมมองและลดความวิตกกังวล

ความกลัวเป็นสิ่งที่เอาชนะได้ หากคุณรู้ว่าอุจจาระครั้งต่อไปจะไม่เจ็บเหมือนเดิม ความกลัวนั้นก็จะค่อยๆ ลดลง หากใครที่มีอาการหนักจนกระทั่งไม่กล้าเข้าห้องน้ำเลย แนะนำให้เข้ามาปรึกษาแพทย์เพื่อรับยาระบายที่ปลอดภัยและตรวจหาสแผลในร่มผ้าอย่างละเอียด อย่าปล่อยให้ความกลัวเรื่องการขับถ่ายมาบั่นทอนคุณภาพชีวิตของคุณเลยครับ