แนวทางการตรวจคัดกรองความเข้มข้นของเลือดในเด็ก: เช็คให้ชัวร์ ลูกเราเสี่ยงภาวะซีดหรือเปล่า

เวลาพาลูกน้อยไปตรวจสุขภาพประจำปี คุณพ่อคุณแม่หลายคนมักจะเห็นคุณหมอสั่งเจาะเลือดเพื่อเช็คความเข้มข้นของเลือด บางคนก็กังวลว่าลูกยังเล็กทำไมต้องเจาะเลือด หรือลูกกินเก่งตัวอ่ำท้วนทำไมถึงอาจมีภาวะซีดได้ วันนี้หมอขอมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่ายๆ ถึงเบื้องหลังว่าทำไมเด็กๆ ถึงต้องมีการตรวจคัดกรองเรื่องนี้ และคุณพ่อคุณแม่ควรเตรียมตัวอย่างไรบ้าง

ทำไมลูกน้อยถึงต้องตรวจความเข้มข้นของเลือดกันตั้งแต่ยังเล็ก

ภาวะซีดหรือโลหิตจางในเด็กเป็นเรื่องที่เรานิ่งนอนใจไม่ได้เลยครับ เพราะช่วงวัยเด็กโดยเฉพาะขวบปีแรกและช่วงวัยเรียน สมองและร่างกายกำลังพัฒนาอย่างรวดเร็ว เม็ดเลือดแดงทำหน้าที่สำคัญในการขนส่งออกซิเจนไปเลี้ยงอวัยวะทั่วร่างกาย รวมถึงสมอง ถ้าเด็กๆ มีความเข้มข้นของเลือดต่ำเกินไปหรือเป็นโรคโลหิตจาง ก็จะส่งผลโดยตรงต่อพัฒนาการ การเรียนรู้ ความจำ และทำให้เด็กอ่อนเพลีย ภูมิต้านทานต่ำ เจ็บป่วยง่ายตามมา การตรวจคัดกรองจึงเปรียบเสมือนการสกรีนหาความเสี่ยงล่วงหน้า ก่อนที่อาการจะแสดงออกมาชัดเจน

ช่วงอายุไหนบ้างที่หมอแนะนำให้ตรวจเช็คเลือด

ตามแนวทางมาตรฐานทางการแพทย์ เราไม่ได้เจาะเลือดเด็กทุกคนในทุกช่วงวัย แต่จะมีช่วงเวลาทองที่แนะนำให้ตรวจเพื่อความปลอดภัย ดังนี้ครับ

• เด็กอายุประมาณ 6 เดือนถึง 1 ปี: ช่วงนี้เป็นช่วงที่ธาตุเหล็กสะสมที่แม่ให้มาตั้งแต่ในครรภ์เริ่มหมดลง และนมแม่อย่างเดียวอาจเริ่มมีธาตุเหล็กไม่เพียงพอกับความต้องการที่สูงขึ้นตามน้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
• เด็กวัยเรียนและวัยรุ่น: เป็นช่วงที่มีการเจริญเติบโตพุ่งพรวด (Growth Spurt) รวมถึงเด็กผู้หญิงที่เริ่มมีประจำเดือน ก็มีความเสี่ยงที่จะสูญเสียธาตุเหล็กได้ง่าย
• เด็กที่มีความเสี่ยงสูงเป็นพิเศษ: เช่น เด็กที่คลอดก่อนกำหนด น้ำหนักน้อย หรือเด็กที่มีปัญหาเรื่องการกินยาก กินอาหารไม่ครบหมู่ คุณหมออาจพิจารณาตรวจให้เร็วกว่ากำหนด

เช็คระดับความเข้มข้นของเลือด ดูจากค่าอะไรบ้าง

เวลาผลตรวจเลือดออกมา คุณพ่อคุณแม่มักจะเห็นตัวเลขยึกยือเต็มไปหมด ค่าหลักๆ ที่คุณหมอใช้ดูภาวะซีดคือ ฮีโมโกลบิน (Hemoglobin หรือ Hb) และ ฮีมาโตคริต (Hematocrit หรือ Hct) ซึ่งถ้าตัวเลขเหล่านี้ต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานตามช่วงอายุ ก็จะบ่งบอกว่าน้องมีภาวะความเข้มข้นของเลือดต่ำ ซึ่งอาจเกิดจากการขาดธาตุเหล็ก โรคทางพันธุกรรมบางชนิด เช่น ธาลัสซีเมีย หรือการสูญเสียเลือดเรื้อรังจากสาเหตุอื่น

ขั้นตอนการตรวจและความกังวลใจของคุณพ่อคุณแม่

คุณพ่อคุณแม่อมยิ้มและคลายกังวลได้เลยครับ การเจาะเลือดเด็กเล็กอาจจะทำให้ลูกร้องไห้ตกใจบ้างในตอนที่เข็มเจาะลงไป แต่ทีมพยาบาลและห้องปฏิบัติการมีความเชี่ยวชาญในการจัดการกับเด็กๆ เป็นอย่างดี ใช้เวลาเพียงไม่กี่วินาทีก็เรียบร้อย สิ่งสำคัญคือคุณพ่อคุณแม่ต้องช่วยกันปลอบประโลม บรรยากาศที่ไม่ตึงเครียดจะช่วยให้เด็กๆ สงบลงได้อย่างรวดเร็ว

ผลตรวจออกมาว่าเลือดจาง ต้องดูแลต่ออย่างไรดี

ถ้าผลตรวจพบว่าความเข้มข้นของเลือดต่ำกว่าเกณฑ์ สิ่งแรกที่คุณหมอจะทำคือการหาสาเหตุที่แท้จริง หากพบว่าเป็นเพราะการขาดธาตุเหล็กธรรมดา การรักษาจะไม่ยุ่งยากครับ คุณหมอจะจ่ายยาเสริมธาตุเหล็กชนิดน้ำเชื่อมให้เด็กๆ ทาน พร้อมกับแนะนำปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินอาหารเน้นอาหารที่มีธาตุเหล็กสูง เช่น ตับ ไข่แดง เนื้อสัตว์สีแดง และผักใบเขียว รวมถึงวิตามินซีที่ช่วยในการดูดซึมธาตุเหล็ก แต่ถ้าสงสัยว่าเป็นโรคทางพันธุกรรม เช่น พาหะธาลัสซีเมีย คุณหมอก็จะวางแผนดูแลระยะยาวและให้คำปรึกษาครอบครัวต่อไป