โรคกรดไหลย้อนส่งผลต่อทางเดินหายใจ ได้จริงหรือ? หมออธิบายให้ฟัง

ทำไมจู่ๆ ถึงไอเรื้อรัง ทั้งที่ไม่ได้เป็นหวัด?

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาหมอด้วยอาการไอแห้งๆ ระคายคอ หรือเสียงแหบเรื้อรัง รักษาด้วยยาแก้ไอหรือยาปฏิชีวนะมานานหลายสัปดาห์แต่อาการไม่ดีขึ้น พอได้ซักประวัติลึกลงไปจึงพบว่าแท้จริงแล้วต้นเหตุไม่ได้มาจากปอดหรือทางเดินหายใจโดยตรง แต่มาจาก โรคกรดไหลย้อนส่งผลต่อทางเดินหายใจ ซึ่งเป็นภาวะที่คนส่วนใหญ่มักมองข้ามไป

กลไกที่กรดไหลย้อนขึ้นมาทำร้ายปอดและคอหอย

โดยปกติแล้ว หูรูดบริเวณส่วนปลายของหลอดอาหารจะทำหน้าที่ปิดสนิทเพื่อกั้นไม่ให้กรดจากกระเพาะอาหารไหลย้อนกลับขึ้นมา แต่เมื่อหูรูดนี้ทำงานผิดปกติหรือคลายตัวผิดเวลา กรดและน้ำย่อยจะไหลย้อนขึ้นมาถึงบริเวณกล่องเสียงและหลอดลม

• การระคายเคืองโดยตรง: ละอองกรดที่ไหลย้อนขึ้นมาทำให้เยื่อบุบริเวณกล่องเสียงและหลอดลมเกิดการอักเสบจนระคายเคือง ส่งผลให้เกิดอาการไอเพื่อขับสิ่งที่ระคายเคืองออกไป
• ปฏิกิริยาสะท้อนกลับของร่างกาย: เมื่อกรดไปสัมผัสที่ส่วนปลายของหลอดอาหาร ร่างกายจะตอบสนองด้วยการทำให้หลอดลมตีบตัวลงชั่วคราวเพื่อป้องกันไม่ให้กรดหลุดเข้าไปในปอด ซึ่งเป็นสาเหตุที่ทำให้คนไข้มีอาการหอบหืดรุนแรงขึ้นได้

สัญญาณเตือนที่บ่งบอกว่าปอดของเรากำลังถูกกรดทำร้าย

หากสังเกตพบอาการเหล่านี้บ่อยครั้ง เป็นไปได้สูงว่าทางเดินหายใจกำลังได้รับผลกระทบจากกรดไหลย้อน:

• ไอแห้งหลังมื้ออาหารหรือไอหนักมากในช่วงเวลานอน
• เสียงแหบโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน โดยเฉพาะในช่วงเช้าหลังตื่นนอน
• รู้สึกเหมือนมีก้อนจุกอยู่ที่คอ หรือต้องคอยกระแอมบ่อยๆ
• อาการหอบหืดที่เคยคุมได้ดี กลับกำเริบถี่ขึ้นโดยไม่ทราบสาเหตุ
• มีอาการแสบร้อนกลางอกร่วมด้วยในบางครั้ง

ปรับพฤติกรรมอย่างไรให้กรดไม่รบกวนทางเดินหายใจ

การรักษาโรคกรดไหลย้อนส่งผลต่อทางเดินหายใจต้องอาศัยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมควบคู่ไปกับการใช้ยาตามคำสั่งแพทย์:

• หลีกเลี่ยงการนอนทันทีหลังอาหาร: ควรเว้นระยะเวลาอย่างน้อย 3 ชั่วโมงเพื่อให้กระเพาะอาหารว่างลงก่อนล้มตัวลงนอน
• ปรับท่านอน: ใช้หมอนหนุนหัวเตียงให้สูงขึ้นเล็กน้อย เพื่อใช้แรงโน้มถ่วงช่วยป้องกันไม่ให้กรดไหลย้อนขึ้นมา
• ลดอาหารกระตุ้น: งดของทอด ของมัน อาหารรสจัด คาเฟอีน และน้ำอัดลม ซึ่งเป็นตัวการสำคัญที่ทำให้หูรูดหลอดอาหารหย่อนยาน
• ทานอาหารมื้อย่อย: แทนที่จะทานมื้อใหญ่จนอิ่มแน่น ให้แบ่งทานมื้อเล็กหลายๆ มื้อ เพื่อลดแรงดันในกระเพาะอาหาร

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาแพทย์อย่างจริงจัง

หากลองปรับพฤติกรรมแล้วอาการไอหรือระคายเคืองคอยังคงอยู่เกิน 2-4 สัปดาห์ หรือมีอาการร่วมที่น่ากังวล เช่น กลืนลำบาก กลืนเจ็บ น้ำหนักลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ หรืออาเจียนเป็นเลือด หมอแนะนำว่าอย่าปล่อยทิ้งไว้จนเรื้อรัง เพราะการปล่อยให้เยื่อบุทางเดินหายใจอักเสบจากกรดนานเกินไป อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รักษายากขึ้นได้