การตรวจอัลตราซาวด์ช่องท้องเพื่อวินิจฉัยโรคทางกาย: เรื่องที่หมออยากให้คุณเข้าใจก่อนตรวจ

ทำไมหมอถึงแนะนำให้ตรวจอัลตราซาวด์ช่องท้อง?

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยอาการปวดท้องเรื้อรัง แน่นท้องผิดปกติ หรือมีผลเลือดบางค่าที่ดูไม่ค่อยดี หมอมักจะแนะนำให้ลองทำอัลตราซาวด์ช่องท้องดูสักครั้ง หลายคนอาจจะสงสัยว่ามันคืออะไรและทำไมต้องตรวจ ทั้งที่ดูภายนอกก็ไม่ได้มีบาดแผลอะไร จริงๆ แล้วการตรวจนี้เป็นเหมือนดวงตาที่ช่วยให้หมอมองเห็นอวัยวะภายในผ่านหน้าจอ โดยใช้คลื่นเสียงความถี่สูงสะท้อนกลับมาเป็นภาพ ไม่มีการฉายรังสีเอกซเรย์ ไม่เจ็บตัว และปลอดภัยมากครับ

สิ่งที่หมอเห็นในหน้าจออัลตราซาวด์มีอะไรบ้าง?

การตรวจอัลตราซาวด์ช่องท้องสามารถแบ่งออกได้เป็นสองส่วนหลักคือ ส่วนบนและส่วนล่างครับ

• ช่องท้องส่วนบน: หมอจะเน้นดู ตับ ถุงน้ำดี ท่อน้ำดี ตับอ่อน และม้าม เพื่อดูว่ามีก้อนเนื้อ นิ่ว หรืออาการอักเสบซ่อนอยู่หรือไม่
• ช่องท้องส่วนล่าง: ส่วนนี้จะครอบคลุมถึง กระเพาะปัสสาวะ ต่อมลูกหมากในผู้ชาย หรือมดลูกและรังไข่ในผู้หญิง รวมถึงดูหลอดเลือดใหญ่ในช่องท้อง

การตรวจอัลตราซาวด์ช่องท้องเพื่อวินิจฉัยโรคทางกาย จึงเป็นวิธีแรกๆ ที่หมอใช้เพื่อแยกแยะว่าอาการปวดนั้นมาจากอวัยวะใด หรือมีภาวะถุงน้ำดีอักเสบ นิ่วในไต หรือเนื้องอกที่ตับหรือไม่

เตรียมตัวอย่างไรให้พร้อมก่อนมาตรวจ?

เพื่อให้ภาพที่ออกมาคมชัดและหมอวินิจฉัยได้แม่นยำที่สุด การเตรียมตัวถือเป็นเรื่องสำคัญครับ

• งดอาหารและน้ำอย่างน้อย 6-8 ชั่วโมง: โดยเฉพาะการตรวจช่องท้องส่วนบน เพราะถ้าคุณทานอาหารเข้าไป ถุงน้ำดีจะหดตัวทำให้หมอมองไม่เห็นนิ่ว และลมในกระเพาะอาหารที่เกิดจากการย่อยจะมาบดบังอวัยวะข้างใต้ครับ
• ดื่มน้ำเปล่าให้มาก: ในกรณีตรวจช่องท้องส่วนล่าง การที่กระเพาะปัสสาวะเต็มจะช่วยดันลำไส้ออกไป และเป็นหน้าต่างให้หมอเห็นอวัยวะในอุ้งเชิงกรานได้ชัดเจนขึ้น

ตรวจแล้วเจอความผิดปกติ ต้องทำอย่างไรต่อไป?

หากผลตรวจพบความผิดปกติ หมอไม่ได้หมายความว่าคุณต้องกังวลจนเกินเหตุครับ บางครั้งเราอาจพบเพียงถุงน้ำเล็กๆ ที่ตับหรือไตซึ่งไม่มีอันตราย แต่หากพบก้อนเนื้อหรือนิ่ว หมอจะวางแผนการรักษาต่อ เช่น การตรวจเลือดเพิ่มเติม หรือการส่องกล้อง เพื่อดูรายละเอียดในเชิงลึกอีกครั้ง การตรวจพบตั้งแต่เนิ่นๆ คือหัวใจสำคัญของการรักษาให้หายขาดครับ

ข้อจำกัดที่ควรทราบของการอัลตราซาวด์

แม้การอัลตราซาวด์จะเป็นเครื่องมือที่ดีมาก แต่ก็มีข้อจำกัด เช่น ลมในลำไส้จำนวนมากอาจบดบังการมองเห็น หรือภาวะไขมันสะสมในช่องท้องหนาเกินไปอาจทำให้ภาพไม่ชัด ในบางกรณีหมออาจต้องแนะนำให้ทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ หรือ MRI เพิ่มเติม เพื่อความละเอียดที่มากขึ้นครับ