มื้อเที่ยงที่โรงอาหาร: เมื่อความอร่อยมาพร้อมกับความเสี่ยงเรื่องท้องเสีย

เวลาเที่ยงวัน เสียงระฆังพักกลางวันดังขึ้น พร้อมกับฝูงชนที่กรูเข้าไปในโรงอาหารเพื่อหาอะไรรองท้องหลังเหน็ดเหนื่อยจากการทำงานหรือเรียนมาครึ่งวัน เรามักจะมองหาเมนูโปรดโดยไม่ทันได้เฉลียวใจเลยว่า จานข้าวหน้าเป็ดหรือแกงถุงตรงหน้า อาจแถมเชื้อโรคที่ไม่ได้รับเชิญมาด้วย

ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้ท้องร่วง อาหารเป็นพิษ หรือลำไส้อักเสบอยู่บ่อยๆ สิ่งหนึ่งที่มักจะเจอเป็นประจำคือประวัติการไปทานอาหารตามโรงอาหารหรือศูนย์อาหารรวม แล้วจู่ๆ ก็มีอาการปวดท้องบิด ถ่ายเหลวตามมา ปัญหาสุขอนามัยจากอาหารและน้ำดื่มปนเปื้อนในโรงอาหารไม่ใช่เรื่องไกลตัวเลย มันคือภัยเงียบที่ซ่อนอยู่ทุกมุมตึกที่เรามองข้าม

หน้าตาและที่มาของเชื้อโรคในจานข้าวเที่ยง

ทำไมจานข้าวในโรงอาหารถึงกลายเป็นแหล่งเพาะเชื้อโรคไปได้? เรื่องนี้มีที่มาที่ไปครับ ลองนึกภาพตามว่า ในช่วงเวลาเร่งด่วน พ่อค้าแม่ค้าต้องทำอาหารปริมาณมากๆ ในเวลาจำกัด การล้างผัก การเตรียมวัตถุดิบ หรือแม้แต่ความสะอาดของเขียงและมีด อาจไม่ได้มาตรฐานร้อยเปอร์เซ็นต์

นอกจากนี้ อากาศร้อนชื้นบ้านเราคือใจ 101 ของแบคทีเรีย เชื้อโรคอย่าง อีโคไล (E. coli), ซาลโมเนลลา (Salmonella) หรือโนโรไวรัส สามารถแบ่งตัวเพิ่มจำนวนได้อย่างรวดเร็วในอาหารที่ตั้งทิ้งไว้นานๆ โดยไม่มีฝาชีปิด หรืออาหารที่ปรุงสุกๆ ดิบๆ ยิ่งถ้าน้ำแข็งหรือน้ำดื่มที่ตักบริการกันเองไม่สะอาด มีการปนเปื้อนของเชื้อโรคจากมือคนตักหรือภาชนะที่ไม่สะอาดด้วยแล้ว โอกาสที่คนกินเข้าไปจะล้มป่วยก็มีสูงมาก

สัญญาณเตือนจากท้องน้อยๆ ว่ากำลังโดนเล่นงาน

เวลาที่เราทานอาหารหรือน้ำดื่มที่มีการปนเปื้อนเข้าไป ร่างกายจะมีกระบวนการขับของเสียออกมาทันที อาการเหล่านี้มักจะเกิดขึ้นหลังทานอาหารไปแล้วตั้งแต่ไม่กี่ชั่วโมงจนถึงหลักสิบชั่วโมง

• ถ่ายเหลวหรือถ่ายเป็นน้ำ: มากกว่าสามครั้งขึ้นไปในหนึ่งวัน
• ปวดเกร็งช่องท้อง: มักจะปวดมวนรอบสะดือแบบบีบๆ เป็นพักๆ
• คลื่นไส้ อาเจียน: รู้สึกพะอืดพะอมอยากจะ อาเจียน ตลอดเวลา
• มีไข้ร่วมด้วย: บางรายอาจมีไข้ต่ำๆ หรือหนาวสั่นจากการติดเชื้อ

วิธีรับมือเบื้องต้นเมื่อท้องเสียจากอาหารปนเปื้อน

ถ้าโชคร้ายโดนเข้าแล้ว สิ่งสำคัญที่สุดคือการป้องกันภาวะขาดน้ำ เพราะเวลาที่เราถ่ายหรืออาเจียน ร่างกายจะสูญเสียทั้งน้ำและเกลือแร่ไปจำนวนมาก

• จิบเกลือแร่ (ORS): ผงเกลือแร่ละลายน้ำค่อยๆ จิบทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง เพื่อให้ร่างกายดูดซึมกลับเข้าไปได้ทัน ห้ามดื่มทีเดียวหมดแก้วเพราะอาจกระตุ้นให้อาเจียนหนักกว่าเดิม
• ทานอาหารอ่อนๆ: เลือกทานโจ๊ก ข้าวต้ม หรือซุปใสที่ย่อยง่าย หลีกเลี่ยงอาหารรสจัด นมวัว และอาหารไขมันสูงชั่วคราว
• พักผ่อนให้เพียงพอ: ให้ระบบทางเดินอาหารได้ซ่อมแซมตัวเอง

เมื่อไหร่ที่อาการท้องเสียไม่ใช่เรื่องเล็ก ต้องรีบไปพบแพทย์

โดยทั่วไปอาการอาหารเป็นพิษมักจะดีขึ้นและหายได้เองภายในสองถึงสามวัน แต่ถ้ามีอาการเหล่านี้ อย่ารอช้าเด็ดขาด ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยและรับยาฆ่าเชื้อที่เหมาะสม

• ถ่ายเป็นมูกเลือด หรือมีสีดำคล้ายกากกาแฟ
• มีไข้สูงเกิน 38.5 องศาเซลเซียส และไม่ยอมลด
• อาเจียนหนักจนดื่มน้ำหรือเกลือแร่ไม่ได้เลย
• ปวดท้องรุนแรงมากจนทนไม่ไหว
• มีอาการขาดน้ำรุนแรง เช่น ปัสสาวะออกน้อยมาก เวียนหัวหน้ามืดเวลาลุกขึ้นยืน

ทางรอดเลี่ยงภัยปนเปื้อนในโรงอาหาร

เราคงเลี่ยงการทานอาหารนอกบ้านไม่ได้ตลอดชีวิต แต่เราเลือกวิธีป้องกันความเสี่ยงให้ตัวเองได้ครับ เริ่มจากการสังเกตความสะอาดของร้านค้า เช่น ภาชนะไม่มีคราบมัน อาหารปรุงสุกใหม่ร้อนๆ ไม่ตั้งทิ้งไว้ตากลมตากแมลงวัน หลีกเลี่ยงน้ำแข็งหลอดที่ไม่สะอาด หรือถ้าเลือกได้ พกน้ำดื่มส่วนตัวติดตัวไว้ปลอดภัยที่สุดครับ สุขภาพที่ดีเริ่มต้นจากสิ่งที่เราเลือกกินเข้าไปในทุกๆ วัน