อาหารและน้ำดื่มปนเปื้อนในโรงอาหาร: ภัยเงียบใกล้ตัวที่หมออยากเตือน

มื้อกลางวันอร่อยๆ ทำไมถึงทำให้ท้องเสียได้ขนาดนี้

เวลาที่เราเดินเข้าโรงอาหารตอนเที่ยง ความตั้งใจเดียวคืออยากหาอะไรอร่อยๆ ใส่ท้องเพื่อให้มีแรงทำงานต่อในช่วงบ่าย แต่บางครั้ง ความหิวโซก็ทำให้เราเผลอมองข้ามสัญญาณเตือนบางอย่างไป มารู้ตัวอีกทีตอนดึกๆ ที่เริ่มปวดท้องบิด มวนท้อง พะอืดพะอม หรือวิ่งเข้าห้องน้ำจนแทบไม่มีแรง ปัญหาสุขอนามัยจากอาหารและน้ำดื่มปนเปื้อนในโรงอาหารไม่ใช่เรื่องไกลตัวเลยครับ ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้ท้องเสีย อาหารเป็นพิษ หรือลำไส้อักเสบอยู่บ่อยๆ ผมมักจะเจอเค้าโครงเรื่องเดิมๆ คือทานข้าวจากโรงอาหารหรือร้านตามสั่งในช่วงกลางวัน แล้วออกอาการในช่วงค่ำหรือวันรุ่งขึ้นพอดี

เชื้อโรคและสารปนเปื้อนตัวร้ายที่แอบซ่อนอยู่ในจานข้าว

โรงอาหารเป็นพื้นที่ที่มีการเตรียมอาหารปริมาณมากๆ ในเวลาจำกัด ความเสี่ยงเรื่องความสะอาดจึงสูงกว่าการทำอาหารกินเองที่บ้าน เชื้อโรคหลักๆ ที่มักพบบ่อยมักจะมากับความไม่สะอาดของวัตถุดิบ การปรุงที่ไม่สุกพอ หรือความสะเพร่าเรื่องสุขอนามัยส่วนบุคคลของผู้ปรุง

แบคทีเรียเจ้าประจำที่ชอบทำให้อาหารเป็นพิษ

เชื้ออย่างเชื้ออีโคไล (E. coli) หรือซาลโมเนลลา (Salmonella) มักจะแฝงมากับเนื้อสัตว์ที่ไม่สด ผักสดที่ล้างไม่สะอาด หรือไข่ต้มยางมะตูมที่ความร้อนยังฆ่าเชื้อไม่หมด เมื่อเรากินเข้าไป เชื้อเหล่านี้จะไปสร้างสารพิษในทางเดินอาหาร ทำให้เกิดอาการท้องเสียอย่างแรง ไข้ขึ้นสูง และคลื่นไส้

น้ำแข็งและน้ำดื่มที่ไม่สะอาด

หลายคนมองข้ามน้ำดื่มหรือน้ำแข็งในโรงอาหาร ทั้งที่น้ำแข็งยูที่ผลิตไม่ได้มาตรฐาน หรือถังพักน้ำที่ไม่ค่อยล้างทำความสะอาด ก็เป็นแหล่งสะสมของเชื้อโรคชั้นดี การดื่มน้ำจากแก้วที่ไม่แห้งสนิทหรือตักน้ำแข็งด้วยกระบวยที่ไม่สะอาด ก็เป็นทางGผ่านของโรคท้องร่วงและไวรัสตับอักเสบเอได้เช่นกัน

วิธีสังเกตความเสี่ยงก่อนตักข้าวเข้าปาก

การป้องกันย่อมดีกว่าการมารักษาทีหลัง เวลาเดินสำรวจร้านค้าในโรงอาหาร ลองใช้หลักการสั้นๆ สังเกตด้วยตาเปล่าก่อนตัดสินใจซื้อ

• ภาชนะและช้อนส้อม: ต้องแห้งสนิทและเก็บในที่มิดชิด ช้อนที่เปียกน้ำขังคือแหล่งสะสมของแบคทีเรียชั้นดี
• ความสะอาดของแม่ค้าพ่อค้า: เล็บต้องสั่น ไม่ใส่แหวนหรือนาฬิกาขณะปรุงอาหาร และควรมีการใช้ที่คีบหรือสวมถุงมือที่สะอาด
• สภาพอาหาร: อาหารประเภทกะทิหรือผัดผักที่ตั้งทิ้งไว้โดยไม่มีฝาชีปิดนานๆ ในอากาศร้อน จะบูดเสียง่ายมาก สสังเกตกลิ่นหรือฟองปุดเล็กน้อยแปลว่าเริ่มไม่ปลอดภัยแล้ว

อาการแบบไหนที่เตือนว่าติดเชื้อจากอาหารและน้ำดื่มแน่ๆ

ถ้าเผลอกินของปนเปื้อนเข้าไป ร่างกายมักจะมีกลไกขับออก อาการที่พบบ่อยได้แก่ ท้องเสียถ่ายเป็นน้ำ คลื่นไส้ อาเจียน และปวดเกร็งช่องท้อง บางคนอาจมีไข้ร่วมด้วย อาการเหล่านี้ส่วนใหญ่จะดีขึ้นเองภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมง หากเราดูแลตัวเองอย่างถูกต้อง แต่ถ้ามีอาการถ่ายเป็นมูกเลือด ไข้สูงมาก หรืออ่อนเพลียไม่มีแรงจนลุกไม่ไหว นั่นแปลว่าการติดเชื้ออาจรุนแรงและควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจอุจจาระหรือรับยาปฏิชีวนะที่จำเป็น

การดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อท้องเสียจากการกินอาหารปนเปื้อน

สิ่งสำคัญที่สุดคือการชดเชยน้ำและเกลือแร่ที่สูญเสียไปจากการอาเจียนและถ่ายท้อง จิบเกลือแร่ (ORS) ทีละน้อยแต็สม่ำเสมอ หลีกเลี่ยงการกินยากหยุดถ่ายทันทีในวันแรก เพราะร่างกายต้องการขับเชื้อโรคออกมาก่อน เน้นทานอาหารอ่อนๆ ย่อยง่าย เช่น ข้าวต้มปลา โจ๊ก หรือซุปใส และงดอาหารรสจัด นมวัว หรืออาหารมันๆ ชั่วคราว เพื่อให้ลำไส้ได้พักฟื้น