แผลในใจวัยเด็กส่งผลถึงกาย: ทำความรู้จักและเช็คตัวเองกับแบบประเมิน ACEs

เวลาตรวจคนไข้ที่มีอาการเจ็บป่วยเรื้อรัง ทั้งปวดหัวไมเกรน ปวดท้องเรื้อรัง หรือมีความดันโลหิตสูงโดยหาสาเหตุทางกายไม่ค่อยเจอ หมอมักจะชวนคุยลึกไปถึงเรื่องราวในอดีตสมัยเด็กเสมอ หลายคนอาจจะสงสัยว่าเรื่องตอนเด็กๆ มันจะมาเกี่ยวอะไรกับโรคที่เป็นอยู่ตอนนี้ ความจริงทางการแพทย์ในปัจจุบันพบคำตอบที่ชัดเจนแล้วว่า ร่างกายและจิตใจของเราเชื่อมโยงกันอย่างลึกซึ้ง บาดแผลทางใจในอวัยวะที่เรียกว่าความทรงจำวัยเด็ก สามารถทิ้งร่องรอยไว้ในระบบประสาทและฮอร์โมน จนกลายเป็นโรคเรื้อรังในวัยผู้ใหญ่ได้

บาดแผลในวัยเด็กคืออะไร และทำไมถึงตามหลอกหลอนจนโต

คำว่าประสบการณ์เลวร้ายในวัยเด็ก หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า Adverse Childhood Experiences (ACEs) หมายถึงเหตุการณ์สะเทือนใจที่เกิดขึ้นก่อนอายุ 18 ปี ซึ่งไม่ได้หมายถึงแค่การถูกทำร้ายร่างกายอย่างรุนแรงเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการเติบโตมาในครอบครัวที่มีความรุนแรง มีพ่อแม่หย่าร้าง มีคนในบ้านติดสุราหรือยาเสพติด มีปัญหาสุขภาพจิต หรือแม้แต่การถูกทอดทิ้งไม่ได้รับการดูแลเอาใจใส่เท่าที่ควร เหตุการณ์เหล่านี้ทำให้เด็กต้องอยู่ในภาวะเครียดและหวาดระแวงตลอดเวลา เปรียบเสมือนสมองถูกกดปุ่มฉุกเฉินค้างไว้เรื้อรัง

กลไกที่ทำให้ความเครียดวัยเด็กกลายมาเป็นโรคเรื้อรังในวัยผู้ใหญ่

เมื่อเด็กต้องเผชิญกับความกลัวและความเครียดซ้ำๆ ระบบประสาทอัตโนมัติและต่อมไร้ท่อจะหลั่งฮอร์โมนความเครียดออกมาปริมาณมหาศาล เพื่อเตรียมตัวสู้หรือหนีตลอดเวลา หากเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นระยะสั้นก็ไม่เป็นไร แต่ถ้าเกิดขึ้นต่อเนื่องนานหลายปี จะทำให้ระบบภูมิคุ้มกันทำงานผิดเพี้ยน เกิดการอักเสบเรื้อรังในระดับเซลล์ทั่วร่างกาย ส่งผลให้ตอนโตเป็นผู้ใหญ่ เราจึงมีความเสี่ยงสูงที่จะป่วยเป็นโรคหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง โรคซึมเศร้า โรควิตกกังวล หรือแม้แต่โรคภูมิคุ้มกันทำลายตัวเอง

เช็คสัญญาณเตือนจากร่างกายที่ฟ้องว่าอดีตกำลังทำร้ายคุณอยู่

คนไข้หลายคนมาพบหมอด้วยอาการทางกายที่รักษาไม่หายขาดเสียที เช่น นอนไม่หลับเรื้อรัง แน่นหน้าอกหายใจไม่อิ่ม ปวดเมื่อยตามตัวโดยไม่มีสาเหตุ หรือมีปัญหาเรื่องการควบคุมอารมณ์ หงุดหงิดง่าย หรือรู้สึกว่างเปล่าในจิตใจ อาการเหล่านี้มักเป็นเสียงสะท้อนจากร่างกายและจิตใต้สำนึกที่กำลังบอกว่า เราแบกรับความเครียดสะสมมาจากอดีตมากเกินไปจนเกินขีดความสามารถที่ร่างกายจะรับไหว

สำรวจตัวเองด้วยแบบประเมินประสบการณ์เลวร้ายในวัยเด็ก

การทำความเข้าใจอดีตเป็นก้าวแรกที่สำคัญที่สุดในการรักษา ทางการแพทย์จึงมีชุดคำถามเพื่อประเมินเหตุการณ์ในวัยเด็ก เพื่อให้เรามองเห็นภาพรวมของสิ่งที่เคยเกิดขึ้น แบบประเมินนี้ไม่ได้มีไว้เพื่อตอกย้ำความเจ็บปวด แต่มีไว้เพื่อให้เราตระหนักรู้ว่า อาการเจ็บป่วยที่เป็นอยู่ตอนนี้มีรากเหง้ามาจากไหน และจะได้หาแนวทางดูแลรักษาที่ตรงจุด ทั้งการพบจิตแพทย์ การทำจิตบำบัด หรือการดูแลสุขภาพกายให้แข็งแรงเพื่อลดการอักเสบในร่างกาย

ก้าวข้ามอดีตเพื่อเริ่มต้นดูแลสุขภาพใจและกายให้

การรู้ว่าเราเคยผ่านประสบการณ์เลวร้ายมา ไม่ได้แปลว่าชีวิตเราจะต้องป่วยและไม่มีความสุขไปตลอดกาล สมองและร่างกายของมนุษย์มีความสามารถในการเยียวยาตัวเองได้อย่างน่าทึ่ง การฝึกสติ การออกกำลังกาย การนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ การพูดคุยระบายความรู้สึกกับผู้เชี่ยวชาญ และการสร้างความสัมพันธ์ที่ปลอดภัยกับคนรอบข้าง ล้วนเป็นยาวิเศษที่ช่วยรีเซ็ตระบบประสาทและฟื้นฟูสุขภาพในระยะยาวได้ทั้งสิ้น