ความเครียดและภาวะวิตกกังวลในวัยเด็ก: เรื่องที่ผู้ปกครองไม่ควรมองข้าม

เด็กก็เครียดเป็น เรื่องจริงที่หลายคนอาจคาดไม่ถึง

คุณพ่อคุณแม่หลายท่านมักมีความเชื่อว่าชีวิตวัยเด็กคือช่วงเวลาที่มีแต่ความสนุกสนานและไม่มีเรื่องให้ต้องกังวลใจ แต่ในความเป็นจริงแล้ว ความเครียดและภาวะวิตกกังวลในวัยเด็ก นั้นเกิดขึ้นได้จริง และอาจส่งผลกระทบต่อพัฒนาการรวมถึงการใช้ชีวิตประจำวันของลูกน้อยมากกว่าที่คิด ความเครียดไม่ใช่เรื่องผิดปกติ แต่อยู่ที่ว่าเราจะสังเกตเห็นและเข้าใจวิธีรับมือกับมันอย่างไร

สังเกตอย่างไรว่าลูกกำลังแบกความเครียดเอาไว้

อาการของเด็กที่เผชิญกับความเครียดมักไม่แสดงออกมาเป็นคำพูดว่าเครียด แต่จะแสดงออกผ่านพฤติกรรมหรือร่างกายแทน โดยคุณพ่อคุณแม่สามารถสังเกตสัญญาณเตือนเบื้องต้นได้ดังนี้

• มีอาการทางกายที่หาสาเหตุไม่ได้ เช่น ปวดท้องบ่อยๆ ปวดหัว หรือเบื่ออาหาร
• การนอนหลับเปลี่ยนไป เช่น นอนหลับยาก ฝันร้ายบ่อย หรือสะดุ้งตื่นกลางดึก
• พฤติกรรมถดถอย เช่น กลับมาปัสสาวะรดที่นอน หรือติดแม่มากกว่าปกติ
• อารมณ์แปรปรวน หงุดหงิดง่าย ร้องไห้ง่าย หรือดูซึมลงอย่างเห็นได้ชัด
• ผลการเรียนตกลงหรือสมาธิสั้นลงอย่างผิดปกติ

สาเหตุที่ทำให้เด็กๆ รู้สึกกังวลใจ

ปัจจัยที่กระตุ้นให้เกิดความเครียดในเด็กมีอยู่รอบตัว ทั้งเรื่องที่ดูเหมือนเล็กน้อยในสายตาผู้ใหญ่แต่ใหญ่มากสำหรับเด็ก เช่น

• การเปลี่ยนแปลงในครอบครัว: เช่น การย้ายบ้าน การเปลี่ยนโรงเรียน หรือการทะเลาะเบาะแว้งของผู้ปกครอง
• แรงกดดันจากโรงเรียน: ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการเรียน การสอบ หรือการปรับตัวเข้ากับเพื่อน
• ความคาดหวังจากคนรอบข้าง: การถูกเปรียบเทียบหรือการกดดันให้ต้องเก่งในทุกด้าน
• เหตุการณ์สะเทือนใจ: การสูญเสียสัตว์เลี้ยง หรือการสูญเสียบุคคลอันเป็นที่รัก

วิธีช่วยลูกก้าวผ่านความกังวลอย่างเข้าใจ

เมื่อพบว่าลูกมีความกังวลใจ สิ่งสำคัญที่สุดคือการเป็นพื้นที่ปลอดภัยให้เขา โดยมีแนวทางปฏิบัติที่ช่วยลดความเครียดได้ดังนี้

• รับฟังอย่างตั้งใจ: ปล่อยให้เขาเล่าความรู้สึกโดยไม่รีบตัดสินหรือบอกว่าเรื่องแค่นี้เอง
• สร้างกิจวัตรที่มั่นคง: การมีตารางเวลาที่ชัดเจนจะช่วยให้เด็กเดาเหตุการณ์ล่วงหน้าได้และลดความรู้สึกไม่มั่นคง
• สอนวิธีผ่อนคลาย: แนะนำกิจกรรมที่ช่วยให้สงบ เช่น การฝึกหายใจเข้าลึกๆ การวาดรูป หรือการทำกิจกรรมที่เขาชอบ
• เป็นแบบอย่างในการจัดการอารมณ์: เมื่อตัวคุณพ่อคุณแม่จัดการความเครียดได้ดี ลูกจะเรียนรู้วิธีจัดการตาม

เมื่อไหร่ที่ควรพาเด็กมาพบหมอ

หากลองปรับเปลี่ยนการดูแลที่บ้านแล้ว แต่ลูกยังคงมีอาการวิตกกังวลรุนแรงจนกระทบต่อชีวิตประจำวัน เช่น ปฏิเสธการไปโรงเรียนอย่างต่อเนื่อง แยกตัวจากสังคมอย่างสิ้นเชิง หรือมีพฤติกรรมทำร้ายตัวเองหรือผู้อื่น นี่คือสัญญาณเตือนว่าควรพามาปรึกษาแพทย์เฉพาะทางด้านจิตเวชเด็กและวัยรุ่น เพื่อประเมินและหาแนวทางการช่วยเหลือที่เหมาะสมและตรงจุดที่สุด