อุจจาระสีเหลืองทองและมีมันเยิ้ม สัญญาณเตือนจากตับอ่อนและระบบดูดซึมที่ต้องรู้

เรื่องไม่ลับในห้องน้ำ เมื่ออุจจาระเปลี่ยนไปจนน่าตกใจ

เวลาเราเข้าห้องน้ำเสร็จแล้วหันไปมองในโถส้วม หลายคนอาจจะรีบกดชักโครกทันทีโดยไม่ทันสังเกตอะไร แต่ถ้าวันไหนคุณสังเกตเห็นว่าอุจจาระมีลักษณะแปลกตาไป เช่น มีสีเหลืองทองสว่างกว่าปกติ แถมยังมีคราบมันๆ เยิ้มลอยอยู่ผิวหน้ำน้ำ หรือล้างออกยาก นั่นไม่ใช่เรื่องปกติที่ปล่อยผ่านได้ครับ

ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้มานาน เวลาคนไข้มาเล่าอาการแบบนี้ให้ฟัง สิ่งแรกที่ผมมักจะนึกถึงคือ อุจจาระสีเหลืองทองและมีมันเยิ้ม ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนสำคัญว่า ร่างกายของเรากำลังมีปัญหาเรื่องการย่อยและการดูดซึมไขมันแล้วล่ะครับ

ไขความลับ ร่างกายเราย่อยไขมันกันอย่างไร ทำไมถึงเกิดคราบมันเยิ้ม

ปกติแล้วเวลาเรากินอาหารที่มีไขมันเข้าไป ร่างกายต้องอาศัยทีมงานชิ้นสำคัญ เริ่มตั้งแต่กระเพาะอาหารส่งต่อมาที่ลำไส้เล็ก แต่พระเอกตัวจริงที่ขาดไม่ได้คือ ตับอ่อน ซึ่งทำหน้าที่สร้างน้ำย่อยกลุ่มไลเปส (Lipase) ส่งมาช่วยย่อยไขมัน และยังมีตับที่คอยสร้างน้ำดีมาช่วยผสมโรงด้วย

ทีนี้พอน้ำย่อยจากตับอ่อนหรือน้ำดีมีปัญหา หรือลำไส้เล็กเกิดความเสียหายจนทำงานไม่ไหว ไขมันที่เรากินเข้าไปจึงไม่ถูกย่อยและดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย มันก็เลยเดินทางยาวไปจนถึงปลายทางและถูกขับถ่ายออกมา กลายเป็นเจ้าก้อนอุจจาระที่มีไขมันปะปนอยู่เต็มไปหมด จนเกิดเป็นภาวะที่เราเรียกว่าไขมันในอุจจาระ หรือ Steatorrhea นั่นเองครับ

เมื่อระบบดูดซึมพัง ภาวะ Malabsorption กำลังบอกอะไรเรา

คำว่า Malabsorption หรือภาวะการดูดซึมสารอาหารบกพร่อง ไม่ใช่โรคเดี่ยวๆ แต่เป็นชื่อเรียกอาการที่ลำไส้เล็กของเราไม่สามารถดูดซึมสารอาหาร วิตามิน และแร่ธาตุเข้ากระแสเลือดได้ตามปกติ

นอกจากจะมีอาการอุจจาระสีเหลืองทองและมีมันเยิ้มแล้ว คนไข้หลายคนมักจะมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วยเสมอ:

• น้ำหนักลดฮวบฮาบแบบหาสาเหตุไม่ได้ ทั้งที่กินอาหารได้ปกติหรือกินเก่งขึ้นด้วยซ้ำ
• มีอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ มีลมในท้องเยอะ และปวดเกร็งท้องเป็นประจำ
• ผายลมมีกลิ่นเหม็นรุนแรงผิดปกติ
• รู้สึกอ่อนเพลีย ไม่มีแรง เพราะร่างกายขาดวิตามินที่ละลายในไขมัน เช่น วิตามินเอ ดี อี และเค

ระวังให้ดี โรคตับอ่อนเรื้อรัง ต้นเหตุตัวฉกาจของอุจจาระมันๆ

อีกหนึ่งสาเหตุหลักที่พบบ่อยและต้องระวังให้มากคือ ปัญหาจากตับอ่อนครับ โดยเฉพาะโรคตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง (Chronic Pancreatitis) หรือในบางกรณีที่รุนแรงอย่างมะเร็งตับอ่อน

เมื่อตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง เนื้อเยื่อของตับอ่อนจะค่อยๆ ถูกทำลายจนไม่สามารถสร้างน้ำย่อยออกมาย่อยอาหารได้เพียงพอ โดยเฉพาะเอนไซม์ย่อยไขมัน อาการเตือนภัยมักจะเริ่มจากการอุจจาระผิดปกตินี่แหละครับ หากปล่อยทิ้งไว้ไม่รักษา นอกจากจะขาดสารอาหารอย่างรุนแรงแล้ว ยังอาจนำไปสู่โรคเบาหวานหรือภาวะแทรกซ้อนอื่นๆ ตามมาได้อีกด้วย

โรคอื่นๆ ในลำไส้ที่ทำให้เกิดอาการนี้ได้เหมือนกัน

นอกจากเรื่องตับอ่อนแล้ว ภาวะการดูดซึมบกพร่องจากลำไส้เล็กเองก็แจมได้บ่อย เช่น โรคแพ้กลูเตน (Celiac Disease) ที่เยื่อบุลำไส้เล็กอักเสบเสียหายเมื่อกินอาหารที่มีแป้งสาลี หรือโรคเรื้อรังอย่าง Crohn's Disease รวมถึงการผ่าตัดกระเพาะอาหารหรือลำไส้บางส่วน ก็ทำให้กระบวนการย่อยรวนไปหมดจนเกิดอุจจาระลักษณะนี้ได้เช่นกัน

เช็กลิสต์ด่วน อาการแบบไหนที่ควรลุกขึ้นมาหาหมอทันที

ถ้าคุณเจอ อุจจาระสีเหลืองทองและมีมันเยิ้ม แค่ครั้งสองครั้งหลังจากกินอาหารที่มีไขมันสูงมากๆ ติดต่อกัน อาจจะแค่อาหารไม่ย่อยชั่วคราว ลองปรับพฤติกรรมดูสักนิด แต่ถ้ามีอาการเหล่านี้ร่วมด้วยเมื่อไหร่ แนะนำให้รีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจอย่างละเอียดนะครับ:

• อาการอุจจาระมันเยิ้มเป็นติดต่อกันเกินกว่าหนึ่งสัปดาห์
• น้ำหนักลดลงเรื่อยๆ โดยไม่ได้ตั้งใจลดความอ้วน
• มีอาการปวดท้องรุนแรง โดยเฉพาะปวดร้าวไปที่แผ่นหลัง
• ตัวเหลือง ตาเหลือง หรือมีไข้ร่วมด้วย
• อุจจาระมีสีซีดมาก หรือมีสีดำปน

การดูแลตัวเองเบื้องต้นและการวินิจฉัยที่คลินิก

เมื่อมาพบแพทย์ เราจะเริ่มจากการซักประวัติอย่างละเอียด ตรวจเลือดดูการทำงานของตับ ตับอ่อน และตรวจอุจจาระเพื่อหาปริมาณไขมันส่วนเกิน (Fecal Fat Test) รวมถึงการทำอัลตราซาวนด์หรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ช่องท้องเพื่อดูสภาพของตับอ่อนและลำไส้

ระหว่างรอนัดพบแพทย์ คุณสามารถดูแลตัวเองเบื้องต้นได้โดยการหลีกเลี่ยงอาหารมันจัด อาหารทอด และงดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่เป็นตัวการกระตุ้นให้ตับอ่อนอักเสบ เพื่อช่วยลดภาระการทำงานของระบบย่อยอาหารลงก่อนครับ