วัคซีนที่ฉีดไปจะอยู่กับเรานานแค่ไหน? ไขข้อข้องใจเรื่องระยะเวลาการคงอยู่ของภูมิคุ้มกัน

วัคซีนไม่ใช่เกราะวิเศษที่อยู่ถาวร

หลายคนมักมีคำถามในใจหลังจากฉีดวัคซีนไปแล้วว่า ร่างกายของเราจะจำเชื้อโรคตัวนี้ได้นานแค่ไหน หลายคนเข้าใจผิดว่าฉีดเข็มเดียวจบหรือฉีดแล้วภูมิจะอยู่กับเราไปตลอดชีวิต ความจริงแล้วร่างกายคนเรามีกลไกที่ซับซ้อนกว่านั้นครับ เหมือนกับการที่เราเรียนรู้เรื่องอะไรสักอย่าง ถ้าไม่ได้ทบทวนบ่อยๆ ความจำก็อาจจะเลือนลางไป ภูมิคุ้มกันที่เกิดขึ้นจากวัคซีนก็มีระยะเวลาเสื่อมถอยลงได้ตามธรรมชาติเช่นกัน

ปัจจัยอะไรบ้างที่กำหนดระยะเวลาการคงอยู่ของภูมิคุ้มกัน

ระยะเวลาการคงอยู่ของภูมิคุ้มกัน ในร่างกายของแต่ละคนไม่เท่ากันครับ ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลักๆ ดังนี้

• ชนิดของวัคซีนที่ได้รับ: วัคซีนแต่ละประเภทใช้เทคโนโลยีต่างกัน บางชนิดสร้างภูมิได้สูงแต่ระยะเวลาสั้น บางชนิดอาจต้องการการกระตุ้นซ้ำเพื่อให้ภูมิสูงคงที่
• สุขภาพพื้นฐานของแต่ละคน: คนที่มีโรคประจำตัว หรือระบบภูมิคุ้มกันบกพร่อง อาจพบว่าภูมิคุ้มกันลดระดับลงเร็วกว่าคนทั่วไป
• อายุ: ผู้สูงอายุมีการตอบสนองต่อวัคซีนที่ช้าและระดับภูมิที่สร้างได้มักจะไม่สูงเท่าวัยหนุ่มสาว
• การได้รับวัคซีนกระตุ้น: การฉีดเข็มกระตุ้นตามกำหนดเวลาที่เหมาะสม มีผลอย่างมากต่อความยาวนานของภูมิคุ้มกัน

ระดับภูมิคุ้มกันลดลงหมายถึงเราไม่มีภูมิแล้วใช่ไหม

ตรงนี้เป็นจุดที่คนไข้มักเข้าใจคลาดเคลื่อนบ่อยครับ การที่ผลตรวจเลือดบอกว่าระดับภูมิคุ้มกันลดลง ไม่ได้แปลว่าร่างกายลืมเชื้อโรคไปแล้วเสียทีเดียว ร่างกายเรามีสิ่งที่เรียกว่า เซลล์ความจำ หรือ Memory Cells ซึ่งจะคอยซุ่มรอเวลาอยู่ แม้ภูมิคุ้มกันในกระแสเลือดจะลดลง แต่เมื่อไหร่ที่เชื้อโรคตัวจริงหลุดเข้ามา เซลล์พวกนี้จะรีบผลิตภูมิคุ้มกันออกมาสู้ได้ทันที อย่างไรก็ตาม การรักษาระดับภูมิคุ้มกันให้สูงอยู่เสมอจะช่วยลดโอกาสการติดเชื้อรุนแรงได้ดีกว่า

ทำไมเราถึงต้องฉีดวัคซีนเข็มกระตุ้น

การฉีดวัคซีนเข็มกระตุ้น หรือ Booster Dose มีจุดประสงค์เพื่อให้ระดับภูมิคุ้มกันกลับมาสูงขึ้นอีกครั้ง และเป็นการเตือนให้ระบบภูมิคุ้มกันตื่นตัวอยู่เสมอ รวมถึงในกรณีที่เชื้อโรคมีการกลายพันธุ์ การฉีดวัคซีนรุ่นใหม่ๆ ก็เปรียบเสมือนการอัปเดตตำราให้ร่างกายรู้จักหน้าตาของเชื้อโรคตัวใหม่ได้แม่นยำขึ้น

สัญญาณเตือนเมื่อถึงเวลาควรปรึกษาแพทย์เรื่องวัคซีน

หากคุณมีความกังวลเกี่ยวกับระยะเวลาการคงอยู่ของภูมิคุ้มกัน โดยเฉพาะผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยง เช่น ผู้ป่วยเบาหวาน ผู้ป่วยโรคไต หรือผู้ที่ได้รับยากดภูมิ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความจำเป็นในการตรวจระดับภูมิคุ้มกันหรือการรับวัคซีนเพิ่มเติม เพราะความปลอดภัยของแต่ละคนมีเงื่อนไขที่ต่างกัน ไม่ควรตัดสินใจเพียงเพราะเห็นคนอื่นฉีดหรือตามกระแสโซเชียลเพียงอย่างเดียว