ทำไมตรวจเลือดหาการตั้งครรภ์ถึงอาจให้ผลคลาดเคลื่อน: ข้อจำกัดทางการแพทย์ที่คนอยากมีลูกควรรู้

หลายคนมักมีความเชื่อฝังหัวว่า การตรวจเลือดหาการตั้งครรภ์คือวิธีที่แม่นยำที่สุด แบบว่าเจาะปุ๊บรู้ผลปั๊บ ไม่ต้องมานั่งลุ้นขีดจางๆ บนที่ตรวจปัสสาวะด้วยตัวเอง แต่ในฐานะหมอที่นั่งตรวจคนไข้มานาน อยากชวนมาทำความเข้าใจกันใหม่ เพราะต่อให้เป็นห้องปฏิบัติการโรงพยาบาลใหญ่ ก็มีข้อจำกัดทางการแพทย์ของการตรวจเลือดหาการตั้งครรภ์ที่หลายคนมองข้ามไปครับ

ตรวจเลือดหาการตั้งครรภ์ทำงานอย่างไร ทำไมถึงไวเกินคาด?

ก่อนจะไปดูจุดบอด เรามาทบทวนหลักการสั้นๆ กันก่อน การตรวจเลือดเพื่อดูการตั้งครรภ์ ไม่ว่าจะเป็นแบบ Qualitative (ตรวจแค่ว่ามีหรือไม่มีฮอร์โมน) หรือ Quantitative (ตรวจวัดระดับปริมาณฮอร์โมน Beta-hCG อย่างละเอียด) แพทย์ใช้เพื่อหาฮอร์โมนตัวเดียวกันกับที่ที่ตรวจปัสสาวะหา แต่ความพิเศษคือ เลือดมีความไวสูงกว่ามาก สามารถตรวจพบฮอร์โมนนี้ได้ตั้งแต่ไข่ปฏิสนธิและฝังตัวในมดลูกได้เร็วกว่าการตรวจปัสสาวะหลายวัน ทำให้หลายคนใจร้อนรีบมาเจาะเลือดตั้งแต่ประจำเดือนยังไม่ขาด

เจาะเลือดเร็วเกินไป: ความจริงที่ฮอร์โมนยังไม่ทันสร้าง

ปัญหาคลาสสิกที่หมอเจอประจำคือ คนไข้มีเพศสัมพันธ์ไม่ป้องกันมาแค่ 3 หรือ 5 วัน แล้วรีบวิ่งแจ้นมาขอเจาะเลือดตรวจการตั้งครรภ์ ผลที่ออกมามักจะเป็นลบ (Negative) แล้วพากันโล่งอก หรือบางคนจิตตกเครียดหนัก ทั้งที่ความจริงคือ ร่างกายยังไม่ทันได้สร้างฮอร์โมน Beta-hCG ออกมาเลย ต่อให้เครื่องมือตรวจจะแม่นยำแค่ไหน แต่ถ้าวัตถุดิบยังไม่มี ผลตรวจก็ย่อมบอกไม่ได้ว่าท้อง นี่คือข้อจำกัดทางชีววิทยาที่ไม่อาจลัดขั้นตอนได้

เมื่อผลตรวจบอกว่าท้อง แต่จริงๆ แล้วร่างกายกำลังป่วยโรคอื่นอยู่

เรื่องนี้อันตรายและสร้างความตกใจให้คนไข้บ่อยครั้ง คือภาวะที่ผลเลือดขึ้นบวก (Positive) ว่าตั้งครรภ์ แต่พอซักประวัติและอัลตราซาวด์ดูแล้ว กลับไม่มีเด็กอยู่ในมดลูก เหตุผลทางการแพทย์อาจมาจากความผิดปกติของเซลล์รก หรือที่เรียกว่าครรภ์ไข่ปลาอุก (Molar Pregnancy) รวมถึงโรคมะเร็งบางชนิดที่เซลล์สามารถสร้างฮอร์โมนที่คล้ายคลึงกับฮอร์โมนตั้งครรภ์ออกมาได้ ทำให้เครื่องมือตรวจเลือดเข้าใจผิดว่ามีการตั้งครรภ์เกิดขึ้น

ตัวเลขฮอร์โมนที่ส,อ,ด,ค,ล,ั,B,ส่อสัญญาณท้องนอกมดลูก

อีกหนึ่งข้อจำกัดของการตรวจเลือดแบบวัดปริมาณฮอร์โมน (Quantitative Beta-hCG) คือ ตัวเลขฮอร์โมนที่ต่ำผิดปกติหรือไม่ยอมเพิ่มจำนวนขึ้นตามรอบสัปดาห์ที่ควรจะเป็น ซึ่งหมอต้องใช้ตัวเลขเหล่านี้ร่วมกับการอัลตราซาวด์เพื่อวินิจฉัยภาวะท้องนอกมดลูก (Ectopic Pregnancy) การดูแค่ผลเลือดโดดๆ ครั้งเดียวแล้วฟันธง จึงมีความเสี่ยงสูงที่จะวินิจฉัยผิดพลาด และต้องอาศัยการเจาะเลือดซ้ำทุก 48 ชั่วโมงเพื่อดูแนวโน้มของฮอร์โมนร่วมด้วยเสมอ

ยาบางชนิดและภาวะร่างกายที่ทำให้ผลตรวจรวน

บางครั้งผลตรวจเลือดอาจคลาดเคลื่อนจากอิทธิพลของยาบางกลุ่ม เช่น ยาขับปัสสาวะ ยากลุ่มจิตเทพ หรือยาฮอร์โมนบางประเภทที่ใช้รักษาภาวะมีบุตรยาก ซึ่งแพทย์จำเป็นต้องซักประวัติการใช้ยาอย่างละเอียดก่อนแปลผล รวมถึงผู้หญิงในวัยใกล้หมดประจำเดือน (Perimenopause) ที่ต่อ่อมใต้สมองอาจมีการหลั่งฮอร์โมนบางตัวออกมาปะปน ทำให้ผลตรวจเลือดมีความกำกวมได้เช่นกัน

ทางออกที่ดีที่สุดเมื่อสงสัยว่ากำลังตั้งครรภ์

หากคุณกำลังสงสัยว่าตัวเองท้องหรือไม่ สิ่งสำคัญคือการประเมินวันที่มีเพศสัมพันธ์ครั้งล่าสุด นับรอบเดือนให้แม่นยำ และรอให้ถึงกำหนดที่ประจำเดือนควรจะมาเสียก่อนจึงค่อยตรวจ หากตรวจด้วยชุดตรวจปัสสาวะแล้วขึ้นสองขีดจางๆ หรือผลเลือดมีความกำกวม การปรสูติแพทย์เพื่อรับการอัลตราซาวด์ช่องคลอดควบคู่ไปกับการแปลผลเลือด คือหนทางที่ปลอดภัยและชัดเจนที่สุดในการยืนยันการตั้งครรภ์อย่างแท้จริง