พฤติกรรมการกินดินหรือสิ่งแปลกปลอมในเด็กขาดธาตุเหล็ก: สัญญาณเตือนที่พ่อแม่ไม่ควรมองข้าม

ลูกชอบอมดิน กินเศษปูน หรือเคี้ยวก้อนหิน อาจไม่ใช่แค่ซนตามวัย

เวลาเดินตรวจที่ห้องตรวจเด็ก สิ่งหนึ่งที่มักทำให้คุณแม่หลายคนตกใจและกังวลใจไม่น้อย คือการที่ลูกน้อยมีพฤติกรรมแปลกๆ เช่น แอบหยิบดินขึ้นมาเข้าปาก กินเศษฝุ่น ผงช็อก ก้อนหิน หรือแม้แต่กระดาษและเส้นผม พ่อแม่บางคนอาจคิดว่าเป็นเพียงความซุกซนตามประสาเด็กเล็ก แต่ในฐานะหมอเด็ก ขอเตือนเลยว่าพฤติกรรมเหล่านี้มีชื่อเรียกทางการแพทย์ และมักเป็นสัญญาณเตือนภัยที่สำคัญมากๆ ว่าร่างกายของลูกกำลังส่งเสียงขอความช่วยเหลือจากภาวะขาดสารอาหาร โดยเฉพาะการขาดธาตุเหล็กที่รุนแรง

ภาวะพิก้า คืออะไร และทำไมเด็กถึงอยากกินสิ่งที่ไม่ใช่อาหาร

พฤติกรรมการกินสิ่งของที่ไม่ใช่อหารและไม่มีคุณค่าทางโภชนาการ ติดต่อกันเป็นเวลามากกว่าหนึ่งเดือน ในทางการแพทย์เราเรียกว่า ภาวะพิก้า (Pica) อาการนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเด็กอยากลองรสชาติเสมอไป แต่กลไกในสมองและร่างกายของเด็กที่ขาดธาตุเหล็กอย่างเรื้อรัง จะส่งสัญญาณความอยากที่ผิดเพี้ยนไป เพื่อพยายามชดเชยแร่ธาตุบางอย่างที่ร่างกายกำลังขาดแคลนอย่างหนัก แม้ว่าสิ่งนั้นจะไม่ใช่ของกินก็ตามที

เชื่อม 2 สิ่งเข้าด้วยกัน: ทำไมขาดธาตุเหล็กถึงทำให้เด็กอยากกินดิน

ธาตุเหล็กไม่ได้มีหน้าที่แค่สร้างเม็ดเลือดแดงเพื่อไปเลี้ยงสมองเท่านั้น แต่ยังมีส่วนสำคัญอย่างมากในการทำงานของระบบประสาท สารสื่อประสาท และกระบวนการเมตาบอลิซึมในสมอง เมื่อสมองของเด็กขาดธาตุเหล็ก การทำงานของสารสื่อประสาทที่ควบคุมความอยากและการรับรู้จึงรวนไปหมด ส่งผลให้เด็กเกิดความรู้สึกอยากกินสิ่งแปลกปลอมขึ้นมาอย่างไร้เหตุผล ซึ่งนอกจากดินและทรายแล้ว เด็กบางคนอาจมีความอยากกินน้ำแข็งปริมาณมากผิดปกติ หรือที่เรียกว่า Pagophagia ซึ่งเป็นอีกหนึ่งเงา 1 ของภาวะขาดธาตุเหล็กที่พบได้บ่อยเช่นกัน

เช็กลิสต์อาการร่วมอื่นๆ ที่ฟ้องว่าลูกกำลังพร่องธาตุเหล็ก

นอกจากพฤติกรรมการกินสิ่งแปลกปลอมแล้ว การขาดธาตุเหล็กยังส่งผลกระทบต่อระบบอื่นๆ ในร่างกายเด็ก ซึ่งคุณพ่อสามารถสังเกตอาการเหล่านี้ร่วมด้วยได้ที่บ้าน

• ผิวพรรณซีดเซียว: สังเกตได้ชัดบริเวณเปลือกตาด้านใน ริมฝีปาก หรือฝ่ามือที่ดูจางกว่าปกติ
• เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย: ลูกดูไม่ค่อยมีแรง วิ่งเล่นแป๊บเดียวก็เหนื่อย หรือหงุดหงิดงอแงง่ายอย่างไร้สาเหตุ
• สมาธิสั้นและพัฒนาการช้า: เด็กวัยเรียนอาจมีผลการเรียนตกลง ความจำไม่ค่อยดี เพราะสมองขาดออกซิเจนไปหล่อเลี้ยง
• เจ็บป่วยบ่อย: ภูมิคุ้มกันลดลงทำให้ติดเชื้อง่ายกว่าปกติ

วิธีดูแลและการรักษาจากหมอเด็ก

หากคุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็นว่าลูกมีพฤติกรรมการกินดินหรือสิ่งแปลกปลอม สิ่งแรกที่ควรทำคือการตั้งสติและพามาพบกุมารแพทย์เพื่อตรวจเลือดเช็กระดับความเข้มข้นของเลือดและปริมาณธาตุเหล็กในร่างกายอย่างละเอียด การรักษาหลักๆ จะประกอบด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมร่วมกับการเสริมธาตุเหล็ก

การเสริมธาตุเหล็กและการปรับเมนูอาหารในชีวิตประจำวัน

แพทย์จะพิจารณาจ่ายยาน้ำเสริมธาตุเหล็กตามน้ำหนักตัวของเด็ก พร้อมทั้งแนะนำให้คุณพ่อคุณแม่เพิ่มอาหารที่มีธาตุเหล็กสูงในมื้ออาหารประจำวัน เช่น ตับ เนื้อสัตว์แดง ไข่แดง และผักใบเขียวเข้ม โดยควรทานร่วมกับอาหารที่มีวิตามินซีสูง เช่น น้ำส้มคั้นสด เพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการดูดซึมธาตุเหล็กให้ดียิ่งขึ้น

การจัดการสิ่งแวดล้อมเพื่อความปลอดภัยระหว่างรอการรักษา

เนื่องจากพฤติกรรมนี้อาจทำให้เด็กได้รับเชื้อโรค พยาธิ สารพิษ หรือโลหะหนักที่ปนเปื้อนอยู่ในดินและสิ่งแปลกปลอม การดูแลเรื่องความสะอาดและจัดสิ่งแวดล้อมให้ปลอดโปร่ง จึงเป็นสิ่งที่ต้องทำอย่างเคร่งครัดในระหว่างที่กำลังรักษาภาวะขาดธาตุเหล็ก เพื่อป้องกันอันตรายแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นกับระบบทางเดินอาหารของลูกน้อย