ลูกดูนิ่งเกินไปหรือเข้าสังคมยาก? สัญญาณเตือนพัฒนาการทางอารมณ์และสังคมที่ล่าช้าที่คุณพ่อคุณแม่ควรรู้

ลูกแค่โลกส่วนตัวสูง หรือพัฒนาการทางอารมณ์และสังคมที่ล่าช้ากันแน่

หลายครั้งที่หมอตรวจพัฒนาการเด็ก มักจะได้ยินคุณพ่อคุณแม่กังวลใจว่า ลูกไม่ค่อยยอมสบตา ไม่ค่อยเล่นกับเพื่อน หรือดูเหมือนอยู่ในโลกของตัวเองมากเกินไป การแยกให้ออกระหว่างนิสัยส่วนตัวกับความล่าช้าทางพัฒนาการเป็นเรื่องสำคัญ เพราะถ้าเราพบความผิดปกติเร็วเท่าไหร่ โอกาสในการช่วยเหลือให้เขากลับมาพัฒนาได้ตามวัยก็ยิ่งมีมากขึ้นเท่านั้น

สัญญาณเตือนที่พ่อแม่ต้องสังเกตให้ดี

พัฒนาการทางอารมณ์และสังคมไม่ได้ดูแค่เรื่องการพูดคุย แต่รวมไปถึงการแสดงออกและการตอบสนองต่อผู้อื่น โดยจุดที่หมออยากให้คุณพ่อคุณแม่ลองสังเกตมีดังนี้

• ไม่มองหน้า ไม่สบตา หรือไม่สนใจเวลาเรียกชื่อ
• ไม่แสดงสีหน้าอารมณ์ให้เห็น ไม่ว่าจะเป็นรอยยิ้มหรือความโกรธ
• ไม่พยายามสื่อสารผ่านท่าทาง เช่น การชี้นิ้วบอกสิ่งที่ต้องการ หรือการโบกมือลา
• ไม่สนใจเล่นเลียนแบบ หรือการเล่นสมมติกับผู้อื่น
• ดูเหมือนเด็กไม่มีความสุข หรือหวาดกลัวคนแปลกหน้ามากผิดปกติ

ทำไมลูกถึงมีพัฒนาการทางอารมณ์และสังคมที่ล่าช้า

สาเหตุของเรื่องนี้มีได้หลายปัจจัย ไม่ใช่ความผิดของใครคนใดคนหนึ่ง หมอมักจะบอกพ่อแม่เสมอว่า อย่าเพิ่งโทษตัวเอง โดยปัจจัยหลักที่พบได้บ่อย ได้แก่

• ปัจจัยด้านพันธุกรรมและโครงสร้างระบบประสาท
• ภาวะผิดปกติแต่กำเนิด หรือกลุ่มอาการทางพันธุกรรมบางชนิด
• สภาพแวดล้อมและการเลี้ยงดูที่ขาดการกระตุ้นหรือการปฏิสัมพันธ์ที่เพียงพอ
• ภาวะออทิสติกสเปกตรัม หรือภาวะสมาธิสั้นที่ส่งผลต่อการควบคุมอารมณ์

เมื่อไหร่ที่ควรพาเด็กมาปรึกษาคุณหมอ

ถ้าคุณพ่อคุณแม่เริ่มรู้สึกตะขิดตะขวงใจว่า ลูกไม่เหมือนเพื่อนวัยเดียวกัน หรือมีคนรอบข้างทักบ่อยๆ อย่ารอช้าที่จะพาลูกมาพบหมอพัฒนาการเด็ก โดยเฉพาะถ้าเห็นสัญญาณเหล่านี้

• อายุ 12 เดือนแล้วยังไม่มีการยิ้มตอบ หรือไม่สนใจการเล่นจ๊ะเอ๋
• อายุ 18 เดือนยังไม่หันมองเมื่อเรียกชื่อ หรือไม่ชี้ชวนดูของที่สนใจ
• อายุ 2 ปีแล้วยังไม่มีคำพูด หรือไม่สนใจเล่นกับเด็กคนอื่นเลย

บทบาทสำคัญของคุณพ่อคุณแม่ในการช่วยลูก

หมอมักเน้นย้ำเสมอว่า การรักษาไม่ใช่แค่เรื่องการพบแพทย์ แต่หัวใจหลักอยู่ที่บ้าน หมออยากให้ลองปรับวิธีเล่นกับลูก ดังนี้

• ลดเวลาหน้าจอให้น้อยที่สุด และเพิ่มเวลาการพูดคุยตัวต่อตัว
• เล่นเกมที่ต้องผลัดกันทำ หรือการเล่นส่งของไปมา เพื่อสร้างทักษะการรอคอย
• พูดคุยเล่าเรื่องราวในชีวิตประจำวันให้ลูกฟังบ่อยๆ โดยใช้ระดับสายตาที่เท่ากัน
• ชื่นชมเมื่อลูกพยายามสื่อสาร หรือแสดงออกถึงความรู้สึก ไม่ว่าจะทางท่าทางหรือคำพูด

การเข้าใจว่าลูกมีความล่าช้าทางอารมณ์และสังคมเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการแก้ปัญหา การยอมรับและรีบพามาพบผู้เชี่ยวชาญจะช่วยให้เด็กๆ มีโอกาสปรับตัวและใช้ชีวิตร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีความสุขในอนาคตครับ