การฟื้นฟูสมรรถภาพข้อมือหลังการผ่าตัด: คัมภีร์ดูแลตัวเองให้กลับมาใช้งานได้ดังเดิม

เพิ่งผ่านการผ่าตัดข้อมือมา ต้องเริ่มต้นดูแลตัวเองอย่างไรดี

การผ่าตัดข้อมือไม่ว่าจะด้วยสาเหตุเส้นประสาทถูกกดทับ กระดูกหัก หรือเอ็นอักเสบเรื้อรัง เป็นเรื่องใหญ่สำหรับคนไข้เสมอ หลายคนมักกังวลว่าหลังผ่าตัดแล้วมือจะกลับมาใช้งานได้เหมือนเดิมไหม หรือต้องรอนานแค่ไหนถึงจะกลับไปหยิบจับของหนักได้เหมือนเก่า หมออยากบอกว่าหัวใจสำคัญไม่ได้อยู่ที่การผ่าตัดเพียงอย่างเดียว แต่ 50 เปอร์เซ็นต์ที่เหลือคือการฟื้นฟูสมรรถภาพข้อมือหลังการผ่าตัดที่ถูกต้องและสม่ำเสมอครับ

ช่วง 1-2 สัปดาห์แรก: คุมอาการบวมและปกป้องแผลให้ดีที่สุด

ในช่วงที่แผลผ่าตัดยังใหม่ สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการจัดการกับอาการบวม เพราะถ้ามือบวมมาก จะส่งผลให้ข้อติดและปวดแผลมากกว่าปกติ หมอแนะนำให้ปฏิบัติ ดังนี้

• ยกแขนสูง: พยายามวางมือไว้บนหมอนให้สูงกว่าระดับหัวใจเพื่อลดการคั่งของเลือดและน้ำเหลือง
• ประคบเย็นรอบๆ เฝือกหรือเฝือกอ่อน: ทำได้โดยการประคบเย็นบริเวณรอบจุดผ่าตัดครั้งละ 15-20 นาที วันละ 3-4 รอบ เพื่อลดการอักเสบ
• ขยับนิ้วมือเบาๆ: แม้ข้อมือจะขยับไม่ได้ แต่การกำและแบมือเบาๆ จะช่วยกระตุ้นการไหลเวียนเลือดและป้องกันอาการนิ้วติดได้ดีเยี่ยม

ทำความเข้าใจเรื่องการขยับและบริหารข้อมือในระยะถัดมา

เมื่อแผลเริ่มหายดีและแพทย์อนุญาตให้แกะเฝือกหรืออุปกรณ์พยุงออกได้แล้ว นี่คือช่วงเวลาทองของการทำกายภาพบำบัด การฟื้นฟูสมรรถภาพข้อมือหลังการผ่าตัดต้องทำด้วยความใจเย็น อย่ารีบร้อนหักโหมจนเกินไป

ท่าบริหารง่ายๆ ที่เริ่มทำได้ด้วยตัวเองที่บ้าน

ค่อยๆ เริ่มบริหารโดยเน้นความนุ่มนวลเป็นหลัก ไม่ควรฝืนจนรู้สึกเจ็บแปลบ

• ท่ากระดกข้อมือ: วางแขนบนโต๊ะ ปล่อยมือให้พ้นขอบโต๊ะ แล้วค่อยๆ กระดกข้อมือขึ้นและลงช้าๆ ทำครั้งละ 10 รอบ
• ท่าหมุนข้อมือ: ค่อยๆ หมุนข้อมือเป็นวงกลมในระดับที่ทำได้โดยไม่มีอาการปวดรุนแรง
• ท่าเหยียดนิ้ว: ใช้มืออีกข้างช่วยดัดนิ้วมือเบาๆ เพื่อยืดเส้นเอ็นที่อาจจะตึงจากการไม่ได้ใช้งานนานๆ

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยงเพื่อป้องกันการบาดเจ็บซ้ำ

หลายคนมักพลาดเพราะความใจร้อนอยากกลับไปใช้ชีวิตปกติเร็วๆ จนลืมตัวไปยกของหนัก หรือใช้งานมือข้างที่ผ่าตัดหักโหมเกินไป ซึ่งอาจส่งผลให้แผลภายในอักเสบ หรือเอ็นที่เย็บไว้เกิดการฉีกขาดได้ ดังนั้นควรหลีกเลี่ยงการยกของที่มีน้ำหนักเกิน 1 กิโลกรัมในช่วง 6 สัปดาห์แรก หรือจนกว่าแพทย์จะประเมินว่ากระดูกหรือเส้นเอ็นแข็งแรงเพียงพอแล้ว

อาการแบบไหนที่ต้องรีบกลับมาหาหมอทันที

การฟื้นฟูสมรรถภาพข้อมือหลังการผ่าตัดอาจมีความไม่สบายตัวเกิดขึ้นได้บ้าง แต่หากพบสัญญาณเตือนเหล่านี้ ต้องรีบกลับมาพบแพทย์เพื่อตรวจเช็กโดยด่วน

• แผลมีอาการบวมแดงร้อนอย่างเห็นได้ชัด หรือมีหนองไหลออกมา
• มีอาการชาที่ปลายนิ้วมากขึ้น หรือมีอาการเหมือนไฟช็อตตลอดเวลา
• นิ้วมือเปลี่ยนเป็นสีคล้ำ หรือสีซีดขาวและเย็นจัด
• ปวดแผลรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ จนยาแก้ปวดที่หมอให้ไปไม่สามารถบรรเทาอาการได้

การฟื้นฟูร่างกายต้องใช้ความอดทนครับ หมอเข้าใจดีว่าการสูญเสียความคล่องตัวในการใช้มือเป็นเรื่องอึดอัด แต่หากค่อยๆ ทำกายภาพบำบัดตามคำแนะนำ ไม่นานนักข้อมือก็จะค่อยๆ แข็งแรงและกลับมาเป็นมือคู่เก่งที่ใช้งานได้ดีเหมือนเดิมครับ