ภาวะสมองอักเสบ: เรื่องใกล้ตัวที่ไม่อยากให้มองข้ามเมื่อมีไข้สูงร่วมกับซึมลง

ไข้สูง ปวดหัวแรง และซึมลง: สัญญาณเตือนภัยที่ต้องรีบพามาหาหมอ

เวลาที่เราไม่สบาย มีไข้ ปวดหัว หรือเพลียจากการทำงาน เรามักจะคิดว่าเป็นไข้หวัดธรรมดา พักผ่อนเดี๋ยวก็หาย แต่มีโรคหนึ่งที่อันตรายมากและมักจะแสดงอาการเริ่มต้นคล้ายไข้หวัดใหญ่ จนทำให้หลายคนชะล่าใจ โรคที่ว่านี้คือ ภาวะสมองอักเสบ ซึ่งเป็นภาวะที่เนื้อสมองเกิดการอักเสบขึ้น อาจเกิดจากการติดเชื้อไวรัส แบคทีเรีย หรือระบบภูมิคุ้มกันทำงานผิดปกติ

ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้ห้องฉุกเฉิน สิ่งที่น่ากลัวที่สุดคือการที่คนไข้มาพบแพทย์ช้าเกินไป เพราะสมองเป็นอวัยวะที่บอบบางมาก หากปล่อยให้อักเสบและบวมนานเกินไป อาจทิ้งร่องรอยความเสียหายถาวร หรือถึงขั้นอันตรายถึงชีวิตได้

ภาวะสมองอักเสบ คืออะไร ทำไมถึงน่ากลัวขนาดนั้น?

อธิบายง่ายๆ คือ สมองของเราถูกห่อหุ้มด้วยกระโหลกศีรษะที่แข็งแรง เมื่อเกิดการติดเชื้อหรือมีการอักเสบเกิดขึ้นภายใน เนื้อสมองจะบวมพองขึ้นมาเหมือนเวลาที่เราข้อเท้าแพลงแล้วบวมเป่ง แต่เนื่องจากสมองขยายตัวออกไปไหนไม่ได้เพราะติดกะโหลก จึงเกิดแรงดันในกะโหลกศีรษะสูงขึ้น ส่งผลให้การทำงานของสมองรวนไปหมด

สาเหตุส่วนใหญ่ที่เราเจอในบ้านเรามักเกิดจากการติดเชื้อไวรัส เช่น เชื้อเริม (Herpes Simplex Virus) ที่มักจะไม่ได้ทำให้แค่เป็นแผลที่ริมฝีปาก แต่ถ้าเชื้อเดินทางเข้าสู่สมองจะรุนแรงมาก หรือเชื้อไวรัสที่มาจากยุงกัด รวมถึงเชื้อโรคในทางเดินหายใจบางชนิดที่จู่โจมเข้าสู่ระบบประสาทส่วนกลาง

อาการแบบไหนที่ฟันธงได้เลยว่าเข้าข่ายสมองอักเสบ?

อาการของ ภาวะสมองอักเสบ จะพัฒนาค่อนข้างเร็วภายในไม่กี่วัน โดยจุดสังเกตสำคัญที่ต่างจากไข้หวัดธรรมดา มีดังนี้

• ไข้สูงเฉียบพลัน: มักมีไขมาร่วมกับอาการปวดศีรษะรุนแรงที่ไม่ยอมหายแม้จะกินยาแก้ปวดแล้ว
• ซึมลงอย่างเห็นได้ชัด: เรียกไม่ค่อยรู้ตัว พูดจาเลอะเลือน จำชื่อคนใกล้ชิดไม่ได้ หรือบางคนซึมจนปลุกไม่ค่อยตื่น
• พฤติกรรมหรือบุคลิกเปลี่ยนไปกะทันหัน: เอะอะโวยวาย หงุดหงิดอย่างไร้เหตุผล หูแว่ว หรือเห็นภาพหลอน
• มีอาการทางระบบประสาทร่วมด้วย: เช่น แขนขาอ่อนแรงข้างใดข้างหนึ่ง เดินเซ ทรงตัวไม่ได้ หรือมีอาการชักเกร็งที่เพิ่งเกิดขึ้นเป็นครั้งแรกในชีวิต
• แพ้แสงและคอแข็ง: บางรายอาจมีอาการคอแข็งร่วมด้วย ซึ่งต้องระวังภาวะเยื่อหุ้มสมองอักเสบร่วมกัน

วิธีรักษาจากมุมมองของคุณหมอ

ทันทีที่คนไข้มาถึงมือแพทย์และสงสัยว่าเป็น ภาวะสมองอักเสบ เราจะต้องส่งตรวจพิเศษทันที เช่น การเจาะน้ำไขสันหลังเพื่อหาเชื้อโรค และการทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์หรือMRIสมอง เพื่อดูความรุนแรงของการบวม

การรักษาจะแบ่งตามสาเหตุ ถ้าเจอว่าเป็นจากเชื้อไวรัสกลุ่มเริม เราจะต้องให้ยาต้านไวรัสเข้าทางน้ำเกลือโดยเร็วที่สุด ร่วมกับการให้ยาควบคุมอาการชัก ยาลดสมองบวม และการประคับประคองสัญญาณชีพในห้องไอซียู เนื่องจากคนไข้กลุ่มนี้มักช่วยเหลือตัวเองไม่ได้และต้องได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิดตลอด 24 ชั่วโมง

ฟื้นตัวอย่างไรหลังผ่านช่วงวิกฤตสมองอักเสบ

ข่าวดีคือ หากมาพบแพทย์เร็วและได้รับยาต้านไวรัสทันท่วงที ผู้ป่วยหลายคนสามารถหายเป็นปกติได้ แต่ก็มีบางส่วนที่อาจต้องใช้เวลาฟื้นฟูนานหลายเดือน ผ่านการทำกายภาพบำบัด ฝึกพูด และดูแลด้านสภาพจิตใจ เพราะสมองส่วนที่เคยบวมต้องใช้เวลาในการซ่อมแซมตัวเองสูงมาก

ดังนั้น หากคนใกล้ตัวมีไข้สูงร่วมกับอาการซึมลงอย่างผิดปกติ หรือพฤติกรรมเพี้ยนไปจากเดิม แม้จะคิดว่าเป็นแค่ไข้หวัดใหญ่ ก็อย่านิ่งนอนใจ รีบพามาโรงพยาบาลให้คุณหมอตรวจเช็กให้แน่ใจดีที่สุดครับ