โรคข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ: รู้ทันอาการปวดเข่าและวิธีดูแลให้เดินได้สบายอีกครั้ง

เวลาที่ตรวจคนไข้สูงอายุในห้องตรวจ สิ่งหนึ่งที่ได้ยินบ่อยมากคือเสียงบ่นว่าปวดเข่า เวลาลุกขึ้นยืนหรือเดินขึ้นบันไดแล้วมีเสียงดังกรอบแกรบ บางคนบอกว่านั่งพับเพียบไม่ได้เหมือนเดิม อาการเหล่านี้มักไม่ใช่เรื่องธรรมดาของความแก่ตามวัย แต่เป็นสัญญาณเตือนของโรคข้อเข่าเสื่อมที่กำลังมาเยือน ซึ่งส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันอย่างมาก

โรคข้อเข่าเสื่อมคืออะไร ทำไมยิ่งอายุมากถึงยิ่งเป็น

ในร่างกายของเรา ตรงรอยต่อของกระดูกหัวเข่าจะมีเนื้อเยื่อเนียนนุ่มที่เรียกว่ากระดูกอ่อนผิวข้อ ทำหน้าที่คอยรองรับแรงกระแทกและช่วยให้เข่างอเหยียดได้ราบ โรคข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ เกิดจากการที่กระดูกอ่อนเหล่านี้ค่อยๆ บางลงและสึกหรอไปตามกาลเวลาและการใช้งาน เมื่อไม่มีตัวรองรับ แรงกระแทกจึงไปลงที่เนื้อกระดูกโดยตรง ทำให้เกิดอาการอักเสบ ปวด บวม และฝืดเคือง ยิ่งอายุมากขึ้น โอกาสที่กระดูกอ่อนจะเสื่อมสภาพก็ยิ่งมีสูงขึ้นตามธรรมชาติ

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าเข่าเริ่มพัง

ช่วงแรกของการเสื่อม เราอาจจะแค่รู้สึกตึงๆ ขัดๆ เวลาขยับ แต่ถ้าปล่อยทิ้งไว้ อาการจะเริ่มชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ สังเกตได้จาก:

• ปวดเวลาใช้งาน: เริ่มปวดมากเวลาเดิน ขึ้นบันได หรือลุกขึ้นยืนจากท่านั่ง แต่พอได้พักแล้วอาการจะดีขึ้น
• ข้อฝืดตอนเช้า: ตื่นนอนมาแล้วรู้สึกเหมือนเข่าติด ขยับลำบาก ต้องใช้เวลาสักครู่จึงจะเดินได้ปกติ
• มีเสียงดังในเข่า: เวลาขยับขาจะรู้สึกหรือได้ยินเสียงกรอบแกรบข้างในข้อ
• เข่าบวมและรูปทรงเปลี่ยน: บางรายข้อเข่าอาจมีอาการบวมโต หรือเริ่มโก่งออกด้านข้างจนสังเกตเห็นได้ชัด

ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างไรให้อยู่ร่วมกับเข่าเสื่อมได้

การดูแลรักษาข้อเข่าไม่ได้แปลว่าจะต้องผ่าตัดเสมอไป ในผู้ป่วยส่วนใหญ่ การปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิตประจำวันช่วยลดอาการปวดและชะลอความเสื่อมได้เป็นอย่างดี เริ่มจากการหลีกเลี่ยงท่าทางที่ทำให้เข่าต้องรับน้ำหนักมาก เช่น การนั่งยองๆ นั่งพับเพียบ นั่งขัดสมาธิ หรือการขึ้นลงบันไดบ่อยๆ โดยไม่จำเป็น นอกจากนี้ การควบคุมน้ำหนักตัวก็เป็นเรื่องสำคัญ เพราะทุกๆ กิโลกรัมที่เกิน จะเพิ่มภาระให้ข้อเข่าต้องรับแรงกดทับมากขึ้นหลายเท่าตัว

วิธีออกกำลังกายบริหารกล้ามเนื้อรอบเข่าให้แข็งแรง

หลายคนเข้าใจผิดว่าเมื่อปวดเข่าแล้วห้ามขยับตัวเลย ความจริงแล้วการนอนเฉยๆ จะยิ่งทำให้กล้ามเนื้อต้นขาฝ่อลง และทำให้ข้อเข่าไม่มั่นคง ท่าบริหารง่ายๆ ที่ทำได้เองที่บ้านคือ การนั่งเก้าอี้แล้วเหยียดขาตรงค้างไว้ประมาณ 5 ถึง 10 วินาที แล้วค่อยๆ วางลง ทำซ้ำหลายๆ ครั้ง เพื่อเสริมความแข็งแรงให้กับกล้ามเนื้อรอบหัวเข่าโดยไม่ต้องแบกรับน้ำหนักตัว ช่วยให้เข่ารองรับการใช้งานได้ดีขึ้น

เมื่อไหร่ควรมาพบแพทย์เพื่อวางแผนรักษาอย่างจริงจัง

หากดูแลตัวเองเบื้องต้นแล้วอาการปวดไม่ดีขึ้น หรือมีอาการรุนแรงจนรบกวนการเดิน เช่น เดินได้ไม่ไกลก็ปวดจนต้องหยุดพัก ข้อเข่าผิดรูปอย่างเห็นได้ชัด หรือมีอาการปวดรุนแรงตอนกลางคืนจนนอนไม่หลับ ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินอย่างละเอียด การรักษาในปัจจุบันมีตั้งแต่การให้ยาต้านการอักเสบ การทำกายภาพบำบัด การฉีดยาหล่อลื่นข้อเข่า ไปจนถึงการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมในรายที่ข้อเสื่อมรุนแรง เพื่อให้กลับมาเดินได้อย่างมั่น and มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น