โรคหนองในแท้และภาวะเชื้อดื้อยาปฏิชีวนะ: เมื่อโรคใกล้ตัวรักษาได้ยากขึ้นกว่าที่คิด

ทำความรู้จักโรคหนองในแท้ เรื่องที่หลายคนมองข้าม

หลายคนมักเข้าใจผิดว่าโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์เป็นเรื่องไกลตัว หรือเป็นเรื่องที่พบได้น้อย แต่ในความเป็นจริงหมอพบคนไข้ที่มาด้วยอาการปัสสาวะแสบขัด มีหนองไหลออกจากท่อปัสสาวะ หรือมีอาการตกขาวผิดปกติอยู่เรื่อยๆ โรคหนองในแท้เกิดจากเชื้อแบคทีเรียที่ชื่อว่า ไนซีเรีย โกโนเรีย (Neisseria gonorrhoeae) ซึ่งถ้าปล่อยทิ้งไว้โดยไม่รักษา อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น การอักเสบในอุ้งเชิงกราน หรือภาวะมีบุตรยากในอนาคต

ทำไมเดี๋ยวนี้กินยาแล้วไม่ค่อยหายเหมือนเมื่อก่อน

ในอดีตเราสามารถรักษาโรคหนองในแท้ให้หายขาดได้ด้วยยาปฏิชีวนะเพียงไม่กี่ชนิด แต่ในระยะหลังสถานการณ์เริ่มเปลี่ยนไป เรากำลังเผชิญกับปัญหาโรคหนองในแท้และภาวะเชื้อดื้อยาอย่างหนัก เชื้อแบคทีเรียตัวนี้มีความสามารถในการกลายพันธุ์และพัฒนาตัวเองจนยาปฏิชีวนะหลายตัวที่เคยใช้ได้ผล กลายเป็นยาที่ใช้ไม่ได้ผลอีกต่อไป เปรียบเสมือนเชื้อโรคที่เรียนรู้กลยุทธ์การป้องกันตัวจากยาที่เราใช้สู้กับมันนั่นเอง

สัญญาณเตือนเชื้อดื้อยาที่เราสังเกตเองได้

คนไข้หลายคนซื้อยากินเองตามร้านขายยา หรือใช้ยาที่เคยได้จากการรักษาครั้งก่อนๆ ผลที่ตามมาคืออาการอาจจะทุเลาลงชั่วคราวแต่เชื้อไม่ได้ถูกกำจัดจนหมด ทำให้เกิดอาการดื้อยาโดยไม่รู้ตัว สัญญาณที่บ่งบอกว่ายาที่ใช้อยู่เริ่มไม่ได้ผล ได้แก่:

• อาการแสบขัดขณะปัสสาวะไม่หายไปภายใน 2-3 วันหลังเริ่มทานยา
• มีหนองหรือสารคัดหลั่งไหลออกมาต่อเนื่องแม้จะกินยาไปแล้ว
• อาการปวดท้องน้อยหรือปวดหน่วงบริเวณอวัยวะเพศรุนแรงขึ้น
• มีไข้สูงร่วมด้วย ซึ่งเป็นสัญญาณของการติดเชื้อลุกลาม

ทางออกของการรักษาในยุคที่เชื้อเก่งขึ้น

เมื่อเชื้อดื้อยา การรักษาก็ต้องซับซ้อนขึ้น หมอไม่แนะนำให้คนไข้ซื้อยาปฏิชีวนะมาทานเองโดยเด็ดขาด เพราะการใช้ยาผิดขนาดหรือผิดประเภทมีส่วนสำคัญที่ทำให้เกิดเชื้อดื้อยาในวงกว้าง ในปัจจุบันการรักษาหนองในแท้ต้องอาศัยการวินิจฉัยที่แม่นยำ รวมถึงการใช้ยาปฏิชีวนะกลุ่มที่ออกฤทธิ์แรงและจำเพาะเจาะจงมากขึ้น บางกรณีอาจต้องใช้การฉีดยาร่วมกับการกินยาเพื่อให้แน่ใจว่าเชื้อจะถูกกำจัดจนหมดสิ้น

ป้องกันไว้ดีกว่าแก้ด้วยพฤติกรรมที่เหมาะสม

การป้องกันตัวเองเป็นหัวใจสำคัญที่สุดในการหยุดวงจรการดื้อยาของเชื้อหนองในแท้ สิ่งที่หมอย้ำกับคนไข้เสมอคือ:

• ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้งที่มีเพศสัมพันธ์ เพื่อลดโอกาสรับเชื้อและแพร่เชื้อ
• เมื่อมีอาการผิดปกติ ต้องรีบพบแพทย์เพื่อตรวจหาเชื้ออย่างถูกวิธี แทนการซื้อยากินเอง
• ควรพาคู่รักหรือคู่นอนมาตรวจและรับการรักษาไปพร้อมกัน เพื่อป้องกันการส่งต่อเชื้อกลับไปกลับมา (Ping-pong effect)
• รับประทานยาตามที่แพทย์สั่งให้ครบตามกำหนด แม้อาการจะดีขึ้นแล้วก็ตาม เพราะหากหยุดยาเร็วเกินไป เชื้อที่หลงเหลือจะพัฒนาตัวเองจนดื้อยาในที่สุด