ตรวจปัสสาวะแค่นี้ ทำไมหมอรู้ลึกถึงโรคข้างใน?

เวลาเดินเข้าห้องตรวจแล้วหมอยื่นกระปุกพลาสติกเล็กๆ ให้ หลายคนอาจจะคิดว่าเป็นแค่ขั้นตอนการตรวจสุขภาพตามปกติที่ทำกันไปงั้นๆ แต่จริงๆ แล้ว ของเหลวสีเหลืองในกระปุกใบนั้นเปรียบเสมือนกระจกบานใหญ่ที่ส่องสะท้อนการทำงานของร่างกายเราได้เกือบทุกระบบ โดยเฉพาะเรื่องไต ระบบทางเดินปัสสาวะ และความสมดุลของสารน้ำในร่างกาย

การตรวจปัสสาวะบอกอะไรเราได้บ้าง มากกว่าแค่เรื่องไตจริงหรือ?

หลายคนสงสัยว่าการตรวจวิเคราะห์ปัสสาวะเพื่อวิโรจน์โรคหรือความผิดปกติต่างๆ นั้นทำไมถึงนิยมใช้กันนัก คำตอบคือมันเป็นการตรวจที่ง่าย รวดเร็ว และให้ข้อมูลที่กว้างมากๆ ตั้งแต่อาการอักเสบเบื้องต้น โรคเรื้อรังอย่างเบาหวาน ไปจนถึงภาวะขาดน้ำ โดยที่เรายังไม่ต้องเจาะเลือดเลยด้วยซ้ำ

แอบดูข้างในขวด: 3 ขั้นตอนง่ายๆ ที่ห้องแล็บตรวจอะไรบ้าง?

เวลาที่ส่งตัวอย่างปัสสาวะเข้าไป นักเทคนิคการแพทย์ไม่ได้แค่ส่องดูสีเฉยๆ แต่มีกระบวนการตรวจหลักๆ อยู่ 3 ส่วนด้วยกัน เพื่อเก็บบันทึกสุขภาพของคนไข้ให้ครบถ้วนที่สุด

1. การตรวจด้วยตาเปล่าและกลิ่น

หมอหรือเจ้าหน้าที่ห้องแล็บจะดูว่าปัสสาวะใสหรือขุ่น มีสีเหลืองเข้มแค่ไหน หรือมีเลือดปนมาด้วยหรือเปล่า ซึ่งสีที่ผิดปกติบางครั้งก็บอกได้ทันทีว่าเราดื่มน้ำน้อยเกินไป หรืออาจจะมีเม็ดเลือดแดงรั่วออกมาจากไต

2. การใช้แถบสีจุ่มวัดความลับทางเคมี

ขั้นตอนนี้คือการใช้แถบกระดาษเคมีจุ่มลงไปเพื่อเช็กสารต่างๆ เช่น ค่าความเป็นกรด-ด่าง โปรตีน น้ำตาล และสารคีโตน ถ้าเจอน้ำตาลในนี้ แปลว่าระดับน้ำตาลในเลือดอาจจะสูงจนทะลักออกมาทางไตแล้ว หรือถ้าเจอโปรตีนรั่ว ก็เป็นสัญญาณเตือนว่าหน่วยกรองของไตเริ่มทำงานหนักเกินไป

3. การส่องกล้องจุลทรรศน์ดูตะกอนจิ๋ว

น้ำปัสสาวะที่ผ่านการปั่นตกตะกอนจะถูกนำมาส่องกล้องดูว่า มีเม็ดเลือดขาว เม็ดเลือดแดง แบคทีเรีย หรือผลึกนิ่วซ่อนอยู่ไหม ซึ่งส่วนนี้ช่วยยืนยันโรคติดเชื้อทางเดินปัสสาวะได้ชัดเจนที่สุด

เจอความผิดปกติแบบนี้ แปลว่าร่างกายกำลังเตือนอะไร?

เวลาผลตรวจออกมาแล้วมีตัวเลขหรือเครื่องหมายบวกแปลกๆโผล่ขึ้นมา ไม่ต้องตกใจไป เรามาดูกล B ธรรมดาที่หมอใช้แปลผลกัน

• เม็ดเลือดขาวสูง: มักแปลว่ามีการอักเสบหรือติดเชื้อแบคทีเรียในทางเดินปัสสาวะ อาจจะมีอาการแสบขัดร่วมด้วย
• โปรตีนรั่วในปัสสาวะ: ปกติไตจะไม่ยอมให้โปรตีนหลุดออกมา ถ้าเจอแสดงว่าเนื้อเยื่อไตเริ่มมีปัญหาหรือเสื่อมสภาพ
• ตรวจพบนํ้าตาล: สัญญาณเตือนภัยเงียบของโรคเบาหวานที่ต้องรีบเช็กระดับน้ำตาลในเลือดซ้ำ

เตรียมตัวอย่างไรก่อนเก็บตัวอย่างปัสสาวะให้ได้ผลแม่นยำที่สุด

เพื่อให้ผลตรวจออกมาตรงความเป็นจริงมากที่สุด การเก็บตัวอย่างปัสสาวะช่วงกลางสาย (Midstream urine) เป็นวิธีที่ดีที่สุด คือปล่อยช่วงแรกทิ้งไปเล็กน้อยแล้วค่อยเก็บน้ำช่วงกลางใส่กระปุก นอกจากนี้ควรหลีกเลี่ยงอาหารหรือยาบางชนิดที่อาจเปลี่ยนสีปัสสาวะชั่วคราว เช่น บีทรูท หรือวิตามินซีปริมาณสูงมากๆ ก่อนมาพบแพทย์