ทำไมเด็กหัวใจพิการแต่กำเนิด ถึงป่วยเป็นโรคปอดอักเสบได้ง่ายและอันตรายกว่าเด็กทั่วไป

เวลาตรวจคนไข้ที่เป็นเด็กเล็กแล้วคุณพ่อคุณแม่พามาด้วยอาการหอบเหนื่อย ไอเรื้อรัง และมีไข้สูง สิ่งที่หมอมักจะนึกถึงและกังวลอยู่เสมอคือโรคปอดอักเสบ ยิ่งถ้าเด็กคนนั้นมีความเสี่ยงจากภาวะหัวใจพิการแต่กำเนิดร่วมด้วยแล้ว อาการป่วยมักจะลุกลามรวดเร็วและมีความรุนแรงมากกว่าเด็กทั่วไปหลายเท่า จนบางครั้งทำให้คุณพ่อคุณแม่ตกใจว่าทำไมลูกถึงทรุดตัวเร็วขนาดนี้

หัวใจกับปอดทำงานเชื่อมกันอย่างไร ทำไมโรคหัวใจถึงลามไปที่ปอด

เพื่อให้เข้าใจได้ง่ายที่สุด ลองนึกภาพว่าหัวใจและปอดเป็นทีมเวิร์กคู่กัน หัวใจทำหน้าที่สูบฉีดเลือดไปฟอกที่ปอดแล้วส่งต่อเลี้ยงร่างกาย หากโครงสร้างหัวใจผิดปกติมาตั้งแต่เกิด เช่น มีรูรั่วที่ผนังหัวใจหรือเส้นเลือดเกิน เลือดส่วนเกินจะไหลวนกลับไปคั่งอยู่ในปอดปริมาณมาก ทำให้เนื้อเยื่อปอดบวม น้ำท่วมปอดโดยไม่รู้ตัว และเมื่อปอดมีความชื้นและเลือดคั่งอยู่ตลอดเวลา ปอดจึงเปรียบเสมือนพื้นที่ชื้นแฉะที่เชื้อโรค ทั้งไวรัสและแบคทีเรีย จะเข้ามาเติบโตและก่อโรคปอดอักเสบได้ง่ายเป็นพิเศษ

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าลูกกำลังเผชิญกับโรคปอดอักเสบ

สำหรับเด็กที่มีความเสี่ยงจากภาวะหัวใจพิการแต่กำเนิด การสังเกตอาการปอดอักเสบต้องละเอียดอ่อนกว่าปกติ เพราะอาการบางอย่างอาจทับซ้อนกับโรคหัวใจเดิม อาการที่หมออยากให้คุณพ่อคุณแม่สังเกตอย่างใกล้ชิดมีดังนี้

• หายใจเร็วกว่าปกติอย่างเห็นได้ชัด ซี่โครงยุบเวลาหายใจ หรือปีกจมูกบาน
• ตัวเขียว ปลายมือปลายเท้าเขียวคล้ำมากขึ้นเวลาออกแรงร้องไห้หรือดูดนม
• ดูดนมได้น้อยลง เหนื่อยง่ายจนต้องหยุดพักบ่อยๆ ไม่ยอมดูดนมเหมือนเดิม
• มีไข้สูงร่วมกับอาการไอซึมลง หรือหายใจมีเสียงครืดคราดในลำคอ

วิธีดูแลป้องกันไม่ให้เชื้อโรคเข้าปอด

เมื่อรู้ว่ามีความเสี่ยงสูง สิ่งที่เราทำได้ดีที่สุดคือการป้องกันไม่ให้เชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายของเด็ก เพราะหากติดเชื้อขึ้นมา การรักษาจะยุ่งยากและใช้เวลานาน การดูแลความสะอาดจึงเป็นหัวใจสำคัญอันดับแรก

การสร้างภูมิคุ้มกันและลดความเสี่ยงรอบตัวเด็ก

คุณพ่อคุณแม่ควรพาเด็กไปรับวัคซีนป้องกันโรคติดเชื้อทางเดินหายใจตามที่แพทย์แนะนำอย่างเคร่งครัด เช่น วัคซีนไข้หวัดใหญ่ประจำปี และวัคซีนป้องกันโรคไอพีดี นอกจากนี้ควรหลีกเลี่ยงการพาเด็กไปในสถานที่แออัด สวมหน้ากากอนามัยสำหรับคนในครอบครัวที่ต้องออกไปข้างนอก และล้างมือให้สะอาดก่อนสัมผัสตัวเด็กทุกครั้ง เพื่อตัดวงจรการแพร่กระจายของเชื้อโรค

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบพาเด็กส่งโรงพยาบาลทันที

หากเด็กเริ่มมีไข้สูงร่วมกับอาการหอบเหนื่อย หายใจลำบากจนหน้าซีดเซียวหรือตัวเขียวจัด ไม่ควรเลื่อนการพบแพทย์เด็ดขาด เพราะภาวะปอดอักเสบในเด็กกลุ่มนี้อาจทำให้ระดับออกซิเจนในเลือดลดต่ำลงอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้หัวใจทำงานหนักขึ้นและเกิดภาวะหัวใจล้มเหลวเฉียบพลันตามมา การมาถึงมือแพทย์ได้อย่างรวดเร็วและได้รับการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะร่วมกับการพยุงระบบหายใจ จะช่วยชีวิตเด็กให้พ้นจากภาวะวิกฤตได้อย่างปลอดภัย