โรคหัวใจพิการแต่กำเนิด ทำไมถึงเสี่ยงปอดอักเสบง่ายและรุนแรงกว่าคนอื่น

หลายครั้งเวลาที่หมอตรวจคนไข้เด็กหรือแม้แต่ผู้ใหญ่ที่มีโรคประจำตัวเป็นโรคหัวใจ แล้วมาด้วยอาการไข้สูง ไอ และหอบเหนื่อย คนไข้หรือคุณพ่อคุณแม่มักจะตั้งคำถามว่า ทำไมลูกหรือตัวเขาเองถึงเป็นปอดอักเสบได้ง่ายจัง แค่หวัดนิดหน่อยทำไมลามลงปอดทุกที

ในฐานะหมอที่เจอเคสแบบนี้มาบ่อย วันนี้อยากชวนมาคุยกันแบบเข้าใจง่ายๆ ถึงความเชื่อมโยงที่น่ากังวลนี้ ว่าทำไมความผิดปกติที่หัวใจ ถึงส่งผลสะเทือนไปถึงปอดได้โดยตรง และเราจะสังเกตสัญญาณเตือนภัยอะไรได้บ้าง

เข้าใจระบบท่อประปาในร่างกาย หัวใจกับปอดทำงานร่วมกันอย่างไร

ลองนึกภาพหัวใจเหมือนเครื่องสูบน้ำในบ้าน และปอดคือเครื่องกรองอากาศที่ต้องแลกเปลี่ยนก๊าซอยู่ตลอดเวลา ปกติแล้วเลือดดำจะไหลจากร่างกายเข้าสู่หัวใจห้องขวา เพื่อส่งไปฟอกที่ปอด แล้วไหลกลับมาเข้าหัวใจห้องซ้ายเพื่อสูบฉีดเลือดแดงไปเลี้ยงทั่วร่าง

ทีนี้ เมื่อเกิดความเสี่ยงจากภาวะหัวใจพิการแต่กำเนิด เช่น มีรูรั่วที่ผนังกั้นห้องหัวใจ หรือเส้นเลือดบางเส้นเปิดปิดไม่ปกติ สมดุลการไหลเวียนของเลือดในร่างกายจะรวนไปหมด แทนที่เลือดจะไปเลี้ยงร่างกายตามปกติ มันกลับไหลวนอยู่ในปอดมากเกินไป หรือแรงดันในปอดสูงผิดปกติ

เมื่อปอดชุ่มน้ำและระบายอากาศยาก เชื้อโรคก็บุกง่ายขึ้น

พอลมหายใจและเลือดในปอดทำงานหนัก ปอดของคนไข้กลุ่มนี้จะเหมือนฟองน้ำที่อมน้ำไว้ตลอดเวลา เนื้อเยื่อปอดมีความบวมและเลือดคั่ง ทำให้กลไกการขับเสมหะหรือสิ่งแปลกปลอมทำงานได้ไม่เต็มที่

ลองนึกภาพตามนะครับ ถ้าบริเวณไหนมีความชื้นสูงและอากาศไหลเวียนไม่ดี ที่ตรงนั้นย่อมกลายเป็นแหล่งเพาะเชื้อชั้นดีของไวรัสและแบคทีเรีย นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมเชื้อโรคถึงเดินทางเข้าสู่ปอดของคนที่เป็นโรคหัวใจพิการแต่กำเนิดได้ง่ายกว่าคนทั่วไปหลายเท่า และพอเป็นแล้วอาการมักจะหนักกว่าด้วย

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าปอดอักเสบกำลังเล่นงาน

เวลาที่เชื้อโรคเริ่มลุกลามจนเกิดปอดอักเสบ อาการจะไม่เหมือนคนปกติทั่วไปที่จะแค่ไอแค่โฮกแล้วหาย แต่สำหรับคนที่มีความเสี่ยงจากภาวะหัวใจพิการแต่กำเนิด อาการจะทรุดลงค่อนข้างเร็ว สัญญาณที่ต้องรีบสังเกตมีดังนี้

• หายใจเร็วกว่าปกติอย่างเห็นได้ชัด เวลาหายใจสังเกตว่าซี่โครงบุ๋ม ท้องกระเพื่อมแรง
• ริมฝีปาก ปลายมือ หรือปลายเท้าเริ่มเขียวคล้ำขึ้นกว่าเดิม
• เหนื่อยง่ายจนกินนมหรือทานอาหารแทบไม่ได้ เหนื่อยจนพูดเป็นคำๆ ไม่จบประโยค
• มีไข้สูงร่วมกับไอมีเสมหะ หรือซึมลง ไม่ค่อยตอบสนอง

วิธีดูแลและเกราะป้องกันที่ช่วยลดความเสี่ยง

แม้ว่าเราจะแก้ไขต้นเหตุเรื่องโครงสร้างหัวใจไม่ได้ในทันทีเพราะต้องรอการผ่าตัดหรือการรักษาเฉพาะทางจากแพทย์โรคหัวใจเด็กหรือผู้ใหญ่ แต่เราสามารถลดโอกาสการเกิดปอดอักเสบซ้ำซ้อนได้ด้วยการดูแลตัวเองอย่างใกล้ชิด

การฉีดวัคซีนป้องกันโรคติดเชื้อที่ปอด เช่น วัคซีนไข้หวัดใหญ่ประจำปี และวัคซีนป้องกันโรคปอดอักเสบจากเชื้อนิวโมค็อกคัส ถือเป็นเกราะป้องกันสำคัญที่ช่วยลดความรุนแรงได้มาก นอกจากนี้ การหลีกเลี่ยงพื้นที่แออัด หลีกเลี่ยงควันบุหรี่มือสอง และหมั่นล้างมือบ่อยๆ ก็ช่วยตัดวงจรการติดเชื้อได้ดีที่สุดครับ