เจาะลึกเรื่องการใส่สายสวนปัสสาวะนานๆ มีผลเสียอะไรบ้างที่ต้องระวัง

ทำไมเราถึงต้องใส่สายสวนปัสสาวะนานกว่าที่คิด

หลายครั้งที่ผมเจอคนไข้ถามด้วยความกังวลว่า ใส่สายสวนปัสสาวะทิ้งไว้นานๆ จะเป็นอะไรไหม บางคนจำเป็นต้องใส่เพราะผ่าตัด บางคนใส่เพราะปัญหาการขับถ่ายที่ควบคุมไม่ได้ จริงอยู่ที่สายสวนเป็นตัวช่วยสำคัญในการระบายปัสสาวะ แต่การมีสิ่งแปลกปลอมอยู่ในร่างกายเราเป็นเวลานาน ย่อมเลี่ยงไม่ได้ที่จะเกิดผลกระทบตามมา ซึ่งเป็นหน้าที่ของพวกเราที่ต้องช่วยกันดูแลเพื่อลดความเสี่ยงให้เหลือน้อยที่สุด

ความเสี่ยงอันดับหนึ่งคือเรื่องการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ

ผลกระทบจากการใส่สายสวนปัสสาวะเป็นเวลานานที่เจอบ่อยที่สุดคือ การติดเชื้อแบคทีเรียครับ เพราะสายยางที่ค้างอยู่เปรียบเสมือนสะพานเชื่อมที่ทำให้เชื้อโรคภายนอกเดินทางเข้าสู่กระเพาะปัสสาวะได้ง่ายขึ้น โดยทั่วไปแบคทีเรียมักจะเกาะตัวกันเป็นฟิล์มเหนียวๆ เรียกว่า ไบโอฟิล์ม (Biofilm) บนผิวสายยาง ซึ่งล้างออกด้วยยาฆ่าเชื้อธรรมดาไม่หมด ทำให้คนไข้เสี่ยงต่อการมีไข้ ปัสสาวะขุ่น หรือมีอาการแสบขัดได้ตลอดเวลา

อาการระคายเคืองและแผลจากแรงเสียดสีภายใน

เมื่อสายสวนอยู่ในร่างกายต่อเนื่องเป็นสัปดาห์หรือเป็นเดือน ตัวสายเองอาจไปกดทับหรือเสียดสีกับเนื้อเยื่อบริเวณท่อปัสสาวะและคอกระเพาะปัสสาวะได้ ทำให้เกิดการอักเสบ หรือในบางรายอาจเกิดแผลถลอกจนมีเลือดปนออกมากับปัสสาวะได้ การขยับตัวแรงๆ หรือการดึงรั้งสายโดยไม่ตั้งใจเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้คนไข้เจ็บปวดทรมานจากอาการเหล่านี้

ปัญหาเรื่องนิ่วและการอุดตันที่ไม่อาจมองข้าม

การมีสิ่งแปลกปลอมค้างอยู่นานจะกระตุ้นให้เกิดตะกอนสะสม โดยเฉพาะในคนไข้ที่มีความเข้มข้นของแร่ธาตุในปัสสาวะสูง ตะกอนเหล่านี้จะไปพอกพูนจนกลายเป็นก้อนนิ่วบนตัวสายสวน ทำให้สายอุดตันได้ง่าย ปัสสาวะที่ควรจะไหลออกมาได้สะดวกก็จะเริ่มไหลย้อนหรือหยุดชะงัก ซึ่งถ้าปล่อยไว้อาจนำไปสู่ภาวะไตอักเสบจากการติดเชื้อย้อนกลับได้เลยครับ

วิธีดูแลตัวเองเพื่อลดผลข้างเคียงระหว่างใส่สายสวน

• หมั่นดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอในแต่ละวัน เพื่อให้ปัสสาวะไหลเวียนดีและลดการสะสมของตะกอน
• รักษาความสะอาดบริเวณจุดที่สายสวนโผล่ออกมาอย่างเคร่งครัด โดยใช้น้ำสะอาดและสบู่อ่อนๆ ล้างวันละสองครั้ง
• หมั่นสังเกตสีและลักษณะของปัสสาวะ หากเริ่มขุ่น มีกลิ่นเหม็นผิดปกติ หรือมีไข้สูง ต้องรีบมาพบหมอเพื่อตรวจหาการติดเชื้อทันที
• ระวังอย่าให้ถุงรองปัสสาวะอยู่สูงกว่าระดับกระเพาะปัสสาวะ เพื่อป้องกันไม่ให้ปัสสาวะไหลย้อนกลับเข้าไปข้างใน

เมื่อไหร่ที่ต้องตัดสินใจเอาสายสวนออกหรือปรึกษาแพทย์

เป้าหมายที่ดีที่สุดคือการเอาสายสวนออกให้เร็วที่สุดเท่าที่จะทำได้ ทันทีที่ร่างกายฟื้นตัวหรือควบคุมการขับถ่ายได้แล้ว หมอจะรีบประเมินเพื่อถอดสายออกให้ทันที หากใครที่ต้องใส่ระยะยาวจริงๆ ก็ควรมีการวางแผนเปลี่ยนสายตามกำหนด และมีการตรวจติดตามอาการอย่างสม่ำเสมอ อย่าปล่อยทิ้งไว้นานเกินความจำเป็นโดยไม่มีการดูแล เพราะความเสี่ยงที่สะสมอยู่อาจกลายเป็นเรื่องใหญ่ที่รักษาได้ยากกว่าเดิม