นั่งห้องน้ำนานเป็นชั่วโมงแต่ก็ยังถ่ายไม่สุด เกิดอะไรขึ้นกับร่างกายเรากันแน่?
หลายคนมักคิดว่าอาการท้องผูกหรือขับถ่ายยากเป็นเรื่องของลำไส้หรืออาหารการกิน แต่ในความเป็นจริงแล้ว มีคนไข้จำนวนไม่น้อยเลยที่เดินเข้ามาปรึกษาหมอด้วยปัญหาเรื่องการขับถ่ายเรื้อรัง ทั้งเบ่งไม่ออก รู้สึกเหมือนมีอะไรติดค้าง หรือบางครั้งก็กลั้นอุจจาระไม่อยู่จนใช้ชีวิตประจำวันลำบาก เมื่อตรวจลึกลงไปจึงพบว่าต้นเหตุไม่ได้อยู่ที่ลำไส้ใหญ่ แต่มาจากความผิดปกติของกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานในการขับถ่าย ซึ่งเป็นฐานรองรับอวัยวะในช่องท้องที่หลายคนมองข้ามไป
ทำความรู้จักเจ้ากล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน ฮีโร่เงียบๆ ใต้ท้องน้อยของเรา
ลองจินตนาการว่าอุ้งเชิงกรานของเราเหมือนเปลญวนที่คอยพยุงกระเพาะปัสสาวะ มดลูก และลำไส้ส่วนปลายเอาไว้ กล้ามเนื้อกลุ่มนี้ไม่ได้ทำหน้าที่แค่พยุงอย่างเดียว แต่ยังมีบทบาทสำคัญยิ่งในการควบคุมการเปิดและปิดของทวารหนัก เวลาที่เราต้องการจะถ่ายอุจจาระ กล้ามเนื้อกลุ่มนี้จะต้องคลายตัวออกเพื่อให้ของเสียไหลผ่านไปได้ง่าย แต่ในคนที่เกิดความผิดปกติ กลไกการทำงานนี้จะรวนไปหมด แทนที่กล้ามเนื้อจะคลายตัว มันกลับหดเกร็งสวนทางขึ้นมาซะอย่างนั้น ทำให้ประตูทางออกปิดตายโดยไม่ตั้งใจ
เช็คลิสต์อาการเตือน แบบไหนที่ฟ้องว่าอุ้งเชิงกรานกำลังมีปัญหา?
อาการของความผิดปกติกลุ่มนี้มักทำให้คนไข้เข้าใจผิดคิดว่าเป็นแค่โรคท้องผูกธรรมดา แต่จะมีลักษณะเฉพาะบางอย่างที่สังเกตได้ชัดเจน ดังนี้ครับ
- เบ่งถ่ายอุจจาระยากมาก: ต้องใช้เวลานานและออกแรงเบ่งมหาศาลทุกครั้ง แต่อุจจาระก็ยังออกมาไม่หมด เหมือนมีอะไรมาขวางอยู่ข้างใน
- ต้องใช้มือช่วย: ในบางรายที่มีอาการหนักมากๆ ถึงขั้นต้องใช้มือกดบริเวณช่องคลอดหรือรอบทวารหนักถึงจะช่วยให้ถ่ายออกมาได้
- รู้สึกอึดอัดตลอดเวลา: มีความรู้สึกหน่วงๆ บริเวณอุ้งเชิงกราน หรือรู้สึกเหมือนยังถ่ายไม่สุดตลอดทั้งวัน
- กลั้นอุจจาระหรือผายลมไม่อยู่: เกิดจากกล้ามเนื้อส่วนนั้นหย่อนยาน สูญเสียแรงบีบตัวในการปิดกั้น
สาเหตุที่ทำให้กล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานทำงานผิดเพี้ยนไป
ปัญหาความผิดปกตินี้ไม่ได้เกิดขึ้นลอยๆ ครับ แต่มักมีที่มาที่ไปจากพฤติกรรมหรือช่วงชีวิตที่สำคัญ โดยเฉพาะคุณแม่ที่ผ่านการตั้งครรภ์และการคลอดธรรมชาติ ซึ่งทำให้กล้ามเนื้อบริเวณนี้ยืดขยายและบอบช้ำ นอกจากนี้ คนที่มีพฤติกรรมชอบเบ่งถ่ายแรงๆ เป็นประจำจากการท้องผูกเรื้อรัง การยกของหนักติดต่อกันนานๆ หรือแม้แต่นั่งเล่นมือถือบนชักโครกนานเกินไป ก็เป็นตัวการสำคัญที่ทำให้กล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานล้าและสูญเสียการทำงานที่สัมพันธ์กัน
วิธีดูแลรักษาและการฟื้นฟูให้กลับมาทำงานได้ปกติ
ข่าวดีคือความผิดปกตินี้สามารถรักษาให้ดีขึ้นได้โดยไม่ต้องผ่าตัดในผู้ป่วยส่วนใหญ่ ขั้นแรกแพทย์จะทำการตรวจประเมินเพื่อหาสสาเหตุที่แท้จริง จากนั้นจึงเข้าสู่กระบวนการรักษาที่ตรงจุด ดังนี้
- การทำกายภาพบำบัดอุ้งเชิงกราน: เป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพสูงมาก นักกายภาพบำบัดจะช่วยฝึกให้เรารู้จักวิธีเกร็งและคลายกล้ามเนื้อกลุ่มนี้ให้ถูกจังหวะ รวมถึงการทำไบโอฟีดแบค เพื่อให้เรารู้สึกตัวและควบคุมกล้ามเนื้อได้ดีขึ้น
- ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการขับถ่าย: เลิกนั่งเล่นมือถือในห้องน้ำ ฝึกท่านั่งที่ถูกต้องโดยใช้เก้าดี้รองเท้าเพื่อให้ลำไส้ตรงขึ้น และดื่มน้ำไฟเบอร์ให้เพียงพอเพื่อลดการเบ่ง
- การใช้ยาช่วยปรับอุจจาระ: ในช่วงแรกอาจต้องใช้ยาทำให้อุจจาระนิ่มลง เพื่อลดความจำเป็นในการเบ่งแรงๆ ที่จะไปซ้ำเติมกล้ามเนื้อให้อักเสบกว่าเดิม
หากคุณกำลังเผชิญปัญหาขับถ่ายยากเรื้อรังที่แก้ด้วยการกินผักหรือดื่มน้ำแล้วก็ยังไม่ดีขึ้น อยากให้ลองนึกถึงเรื่องของกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานดูบ้างครับ การปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียดจะช่วยให้คุณหลุดพ้นจากความทรมานนี้ และกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้อย่างแน่นอน
