นั่งห้องน้ำนาน เบ่งเท่าไหร่ก็ไม่ออก: ไขปมปัญหาความผิดปกติของกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน

นั่งเบ่งจนหน้าดำหน้าแดง แต่ทำไมอุจจาระถึงไม่ยอมออกเสียที?

หลายคนอาจเคยชินกับการเข้าห้องน้ำแล้วต้องใช้แรงเบ่งมากๆ หรือมีความรู้สึกว่าถ่ายไม่สุด คาคาใจเหมือนยังมีอะไรค้างอยู่ข้างใน จนต้องนั่งแช่อยู่บนโถส้วมเป็นครึ่งชั่วโมง ปัญหานี้ไม่ใช่เรื่องเล็กและไม่ใช่แค่เรื่องของอาการท้องผูกธรรมดาที่แก้ได้ด้วยการกินผักผลไม้เสมอไป เพราะในความเป็นจริงแล้ว ต้นตอของปัญหาอาจอยู่ที่อวัยวะส่วนล่างที่เรามองไม่เห็นและมักมองข้าม นั่นคือกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน

กล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานทำงานอย่างไร ทำไมถึงขัดขวางการขับถ่าย?

ลองนึกภาพอุ้งเชิงกรานของเราเหมือนเปลญวนที่คอยพยุงอวัยวะภายใน ทั้งกระเพาะปัสสาวะ มดลูก และลำไส้ส่วนปลายเอาไว้ โดยมีกล้ามเนื้อกลุ่มหนึ่งทำหน้าที่เปรียบเสมือนประตูคอยเปิด-ปิดเพื่อควบคุมการขับถ่าย

เวลาที่เราปกติและพร้อมจะเข้าห้องน้ำ สมองจะส่งสัญญาณให้กล้ามเนื้อกลุ่มนี้ผ่อนคลายลง เพื่อเปิดทางให้อุจจาระไหลผ่านออกมาได้ง่าย แต่สำหรับคนที่เกิดความผิดปกติ กลไกนี้กลับทำงานสลับกัน กล้ามเนื้อเจ้ากรรมดันหดเกร็งตัวแน่นขึ้นในจังหวะที่เราพยายามเบ่ง เหมือนกับเราพยายามขับรถโดยที่ยังดึงเบรกมือค้างไว้ ยิ่งออกแรงเบ่งมากเท่าไหร่ กล้ามเนื้อก็ยิ่งรัดแน่นขึ้นเท่านั้น ผลลัพธ์คือความเจ็บปวด ความเหนื่อยล้า และอุจจาระที่ไม่ยอมออกมา

สัญญาณเตือนแบบไหน ที่แปลว่ากล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานกำลังมีปัญหา?

อาการของความผิดปกตินี้ไม่ได้แสดงออกแค่เรื่องการขับถ่ายอุจจาระยากเท่านั้น แต่ยังมีสัญญาณรอบตัวหลายอย่างที่ร่างกายพยายามฟ้องเรา:

• รู้สึกเหมือนมีก้อนอะไรมาติดอยู่ที่ทวารหนัก: แม้ว่าจะเพิ่งถ่ายเสร็จไปหมาดๆ
• ต้องใช้ตัวช่วยแปลกๆ: เช่น ต้องใช้มือดันบริเวณช่องคลอดหรือรอบทวารหนัก ถึงจะช่วยให้อุจจาระหลุดออกมาได้
• ปัสสาวะติดขัดร่วมด้วย: รู้สึกว่าฉี่ไม่อุดตันแต่ต้องรอนานกว่าจะไหล หรือฉี่ไม่สุด
• เจ็บปวดบริเวณอุ้งเชิงกราน: อาจมีอาการหน่วงๆ บริเวณก้นกบ ท้องน้อย หรือเจ็บเวลามีนอนSสัมพันธ์

อะไรคือตัวการที่ทำให้กล้ามเนื้อชิ้นนี้เกิดอาการรวน?

ความผิดปกติของกล้ามเนื้ออุ้งเชไม่ได้เกิดขึ้นลอยๆ แต่มักมีที่มาจากพฤติกรรมสะสมหรืออุบัติเหตุในชีวิตประจำวัน เช่น การเบ่งถ่ายอุจจาระแรงๆ เป็นประจำมาหลายปี พฤติกรรมการนั่งเล่นโทรศัพท์บนส้วมเป็นเวลานานจนกล้ามเนื้อส่วนนั้นล้าและทำงานผิดเพี้ยน นอกจากนี้คุณแม่ที่ผ่านการตั้งครรภ์และการคลอดธรรมชาติ รวมถึงคนที่เคยผ่าตัดบริเวณอุ้งเชิงกราน ก็มีความเสี่ยงสูงที่กล้ามเนื้อจะหย่อนยานหรือเกร็งตัวผิดปกติได้เช่นกัน

วิธีรักษาและการฝึกกล้ามเนื้อให้กลับมาทำงานเป็นปกติ

ข่าวดีคืออาการเหล่านี้สามารถรักษาให้ดีขึ้นได้โดยไม่ต้องผ่าตัดใหญ่ หัวใจสำคัญคือการทำความเข้าใจและการฝึกฝนใหม่เพื่อให้กล้ามเนื้อคลายตัวเป็น

• การทำกายภาพบำบัดอุ้งเชิงกราน: มีนักกายภาพบำบัดเฉพาะทางช่วยสอนวิธีผ่อนคลายกล้ามเนื้อ และใช้เครื่องมือกระตุ้นไฟฟ้าเพื่อให้เรารู้จักการทำงานของกล้ามเนื้อกลุ่มนี้อีกครั้ง
• ปรับท่าทางการขับถ่าย: การใช้เก้าอี้ตัวเล็กๆ มาลอง 3 รองเท้าขณะนั่งชักโครก จะช่วยเปลี่ยนมุมของลำไส้ใหญ่ให้ตรงขึ้น ลดแรงเบ่งได้
• การฝึกหายใจ: การฝึกหายใจเข้าลึกๆ ให้กะบังลมและอุ้งเชิงกรานขยายออก แทนการเบ่งด้วยกำลังหน้าท้องอย่างเดียว

เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจอย่างละเอียด

หากลองปรับพฤติกรรม ดื่มน้ำ กินไฟเบอร์ และเปลี่ยนท่านั่งขับถ่ายแล้ว อาการนั่งแช่นานๆ หรือความรู้สึกถ่ายไม่สุดยังคงอยู่เกินกว่าสองสัปดาห์ ไม่ควรปล่อยทิ้งไว้จนกลายเป็นเรื้อรัง ควรเข้ารับการตรวจวินิจฉัยจากแพทย์เฉพาะทางด้านศัลย้ำลำไส้และทวารหนัก เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริงและรับการรักษาที่ตรงจุด ชีวิตประจำวันของเราจะกลับมามีความสุขได้อีกครั้งเมื่อระบบขับถ่ายกลับมาทำงานได้อย่างราบรื่น