โรคหลอดเลือดสมองตีบชั่วคราว: สัญญาณเตือนภัยเงียบที่ห้ามมองข้าม

หลายคนอาจเคยเจอเหตุการณ์ที่คนใกล้ตัวจู่ๆ ก็พูดไม่ชัด แขนขาอ่อนแรงไปชั่วขณะ แต่ผ่านไปไม่กี่นาทีอาการก็หายเป็นปลิดทิ้ง หลายบ้านมักคิดว่าเป็นเพราะความเพลียหรือนอนน้อย แล้วเลือกปล่อยผ่านไป แต่ในมุมมองของหมอ อาเหตุแบบนี้อันตรายกว่าที่คิด เพราะมันคือสัญญาณเตือนของภาวะที่เรียกว่า โรคหลอดเลือดสมองตีบชั่วคราว ที่เปรียบเสมือนพายุลูกเล็กกำลังก่อตัวก่อนที่พายุใหญ่จะมา

โรคหลอดเลือดสมองตีบชั่วคราว คืออะไรและต่างจากอัมพฤกษ์อย่างไร?

เวลาที่หมออธิบายให้คนไข้ฟังในห้องตรวจ หมอจะเปรียบเทียบหลอดเลือดในสมองเหมือนท่อน้ำที่เลี้ยงแปลงผักครับ สำหรับ โรคหลอดเลือดสมองตีบชั่วคราว หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า TIA (Transient Ischemic Attack) คือภาวะที่ลิ่มเลือดไปอุดตันหลอดเลือดในสมองชั่วครู่ ทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองไม่ทัน สมองส่วนนั้นจึงทำงานขัดข้อง แต่ความต่างคือ ลิ่มเลือดก้อนนั้นสลายตัวหรือไหลหลุดไปได้เองอย่างรวดเร็ว ทำให้เนื้อสมองยังไม่ทันตายถาวร อาการจึงหายไปได้เองภายในไม่กี่นาที หรืออย่างช้าไม่เกิน 24 ชั่วโมง ต่างจากโรคหลอดเลือดสมองตีบแบบถาวรที่ทำให้เกิดภาวะอัมพฤกษ์อัมพาตตามมา

สัญญาณเตือนชั่ววูบแบบนี้ อย่าปล่อยผ่านเด็ดขาด

จุดที่ทำให้คนไข้หลายคนตายใจคือ อาการมันมาไวแล้วก็หายไว ทำให้คิดว่าไม่เป็นไร ลองเช็กอาการเหล่านี้ดูครับว่าเคยเกิดขึ้นกับตัวเองหรือคนในบ้านบ้างไหม

• อ่อนแรงครึ่งซีก: จู่ๆ ยกแขนไม่ขึ้น ขาไม่มีแรง หรือรู้สึกชาที่หน้า แขน ขา ข้างใดข้างหนึ่ง
• ปากเบี้ยวพูดไม่ชัด: พูดแล้วลิ้นพันกัน นึกคำพูดไม่อออก หรือฟังคนอื่นพูดไม่รู้เรื่อง
• ตามัวมองไม่เห็น: มองเห็นภาพซ้อน หรือมืดดำไปชั่วขณะในตาข้างใดข้างหนึ่ง
• ทรงตัวไม่ได้: เวียนหัวบ้านหมุน เดินเซ เหมือนคนเมา โดยไม่มีสาเหตุ

อาการหายไปเองแล้ว ทำไมยังต้องรีบมาหาหมอ?

คำถามยอดฮิตที่หมอได้ยินบ่อยคือ อาการหายไปแล้ว ทำไมยังต้องมาโรงพยาบาลอีก? คำตอบคือ โรคหลอดเลือดสมองตีบชั่วคราว เป็นเหมือนใบเสร็จเตือนภัยครับ จากสถิติทางการแพทย์พบว่า คนที่เคยมีอาการแบบนี้ มีความเสี่ยงสูงมากที่จะเกิดโรคหลอดเลือดสมองตีบแบบถาวรตามมาภายใน 3 เดือนแรก โดยเฉพาะช่วง 48 ชั่วโมงแรกหลังเกิดอาการครั้งแรก เปรียบเหมือนรถที่เบรกแตกเกือบชนกำแพง แม้รอดมาได้ แต่ถ้าระบบเบรกไม่ได้รับการซ่อมแซม โอกาสชนซ้ำมีสูงมากแน่นอน

ใครบ้างคือกลุ่มเสี่ยงที่ต้องระวังเป็นพิเศษ?

โรคนี้มักไม่มามือเปล่าครับ แต่มักพ่วงมากับโรคประจำตัวเรื้อรังที่เราคุ้นเคยกันดี ได้แก่

• คนที่เป็นโรคความดันโลหิตสูงและคุมตัวเลขได้ไม่ดี
• ผู้ป่วยโรคเบาหวานและไขมันในเลือดสูง
• คนที่มีภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ซึ่งเป็นตัวสร้างลิ่มเลือดชั้นดี
• คนที่สูบบุหรี่จัด ดื่มแอลกอฮอล์ และขาดการออกกำลังกาย
• ผู้สูงอายุที่มีอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป

วิธีดูแลและการป้องกันไม่ให้กลับมาเป็นซ้ำ

เมื่อมาพบแพทย์แล้ว สิ่งที่เราจะทำคือการค้นหาต้นตอว่าลิ่มเลือดมาจากไหน เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดเหตุการณ์ซ้ำรอย แพทย์อาจพิจารณาให้ยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาละลายลิ่มเลือด รวมถึงการปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิตครั้งใหญ่ เช่น ควบคุมความดัน งดอาหารเค็มจัดมันจัด และเลิกสูบบุหรี่เด็ดขาด