โรคคออักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย ต่างจากเจ็บคอธรรมดาอย่างไรและต้องกินยาปฏิชีวนะหรือไม่

เจ็บคอแบบไหนที่เรียกว่าคออักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย

เวลาตื่นนอนขึ้นมาแล้วรู้สึกเจ็บคอ กลืนน้ำลายทีไรเหมือนมีเข็มมาแทมคอ หลายคนมักจะหยิบยาอมแก้เจ็บคอมาอมหรือหายาแก้ไอมากินเอง แต่รู้ไหมว่าอาการเจ็บคอดังกล่าวอาจไม่ได้เกิดจากเชื้อไวรัสหวัดธรรมดาเสมอไป หากมีอาการรุนแรงและมาจากแบคทีเรีย การปล่อยไว้ไม่รักษาอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายได้

ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้เรื่องเจ็บคอบ่อยๆ มักจะพบว่าคนไข้แยกไม่ออกระหว่างเจ็บคอจากไวรัสกับแบคทีเรีย ซึ่งความจริงแล้วทั้งสองอย่างนี้มีการรักษาที่ต่างกันอย่างสิ้นเชิง โดยเฉพาะโรคคออักเสบจากเชื้อแบคทีเรียที่มักเกิดจากเชื้อสเตรปโตคอคคัส (Streptococcus) และจำเป็นต้องใช้ยาปฏิชีวนะในการรักษา ต่างจากไวรัสที่หายเองได้ตามธรรมชาติ

สัญญาณเตือนชัดๆ ว่าคออักเสบครั้งนี้มาจากแบคทีเรียแน่นอน

อาการเจ็บคอทั่วไปมักมาพร้อมน้ำมูกใส ไอ จาม แต่อาการของโรคคออักเสบจากเชื้อแบคทีเรียจะมีลักษณะเฉพาะตัวที่สังเกตได้ไม่ยาก หากตรวจดูในกระจกจะเห็นความแตกต่างอย่างชัดเจนจากคออักเสบปกติ

• เจ็บคอรุนแรงมากจนกลืนน้ำลายหรืออาหารลำบาก
• ต่อมทอนซิลบวมโตแดงจัด และมักมีคราบหนองสีขาวหรือเหลืองเป็นจุดๆ ติดอยู่บริเวณทอนซิล
• มีไข้สูงฉับพลัน หนาวสั่น
• ต่อมน้ำเหลืองบริเวณลำคอโตและกดเจ็บ
• ไม่มีอาการไอ น้ำมูกไหล หรือเสียงแหบ ซึ่งเป็นลักษณะเด่นที่ช่วยแยกโรคจากหวัดทั่วไป

อันตรายไหมหากปล่อยทิ้งไว้ไม่ยอมรักษา

คนไข้หลายคนคิดว่าทนเจ็บหน่อยเดี๋ยวก็หายเอง แต่สำหรับโรคคออักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย การไม่ได้รับยาปฏิชีวนะที่ถูกต้องอาจทำให้เชื้อลุกลามเกิดเป็นหนองรอบทอนซิล (Peritonsillar abscess) จนอ้าปากไม่ขึ้น หรือที่น่ากลัวกว่านั้นคืออาจเกิดโรคแทรกซ้อนทางระบบภูมิคุ้มกัน เช่น ไข้รูมาติก (Rheumatic fever) ที่ส่งผลกระทบต่อลิ้นหัวใจ หรือภาวะอักเสบที่ไตตามมาในระยะยาว

วิธีรักษาและการใช้ยาปฏิชีวนะให้ถูกต้อง

เมื่อตรวจวินิจฉัยแน่ชัดแล้วว่าเป็นโรคคออักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย แพทย์จะพิจารณาจ่ายยาปฏิชีวนะกลุ่มเพนิซิลลินหรือกลุ่มที่เหมาะสมกับคนไข้ สิ่งสำคัญที่สุดที่ต้องเน้นย้ำกับคนไข้เสมอคือ แม้ว่าอาการเจ็บคอและไข้จะหายไปภายใน 2-3 วันแรกที่กินยา ห้ามหยุดยาเองเด็ดขาด

การกินยาปฏิชีวนะต้องให้ครบตามกำหนด (โดยทั่วไปคือ 7 ถึง 10 วัน) เพื่อกวาดล้างเชื้อแบคทีเรียให้หมดเกลี้ยง ป้องกันการดื้อยาและป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ รวมถึงป้องกันโรคแทรกซ้อนทางหัวใจและไตที่อาจเกิดขึ้นได้ในอนาคต

การดูแลตัวเองเบื้องต้นระหว่างรอหายจากอาการเจ็บคอ

ระหว่างที่ทานยาและรอให้ร่างกายฟื้นตัว สามารถบรรเทาอาการทรมานคออักเสบได้ด้วยวิธีง่ายๆ ดังนี้

• กลั้วคอด้วยน้ำเกลืออุ่นๆ วันละหลายๆ ครั้ง ช่วยลดอาการบวมและชุ่มคอ
• ดื่มน้ำอุ่นมากๆ หลีกเลี่ยงน้ำเย็นจัดหรืออาหารรสจัดที่ระคายคอ
• ทานอาหารอ่อนๆ ที่กลืนง่าย เช่น โจ๊ก ข้าวต้มอุ่นๆ
• พักผ่อนให้เพียงพอเพื่อให้ระบบภูมิคุ้มกันทำงานได้อย่างเต็มที่

เมื่อไหร่ควรกลับไปพบแพทย์ซ้ำ

หากเริ่มต้นกินยาปฏิชีวนะไปแล้ว 48 ถึง 72 ชั่วโมง แต่อาการไข้ยังไม่ลดลง อาการเจ็บคอยังรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ จนกลืนน้ำลายไม่ได้ หรือมีอาการหายใจลำบาก ควรรีบกลับมาพบแพทย์ทันทีเพื่อประเมินซ้ำ เพราะอาจต้องเปลี่ยนกลุ่มยาหรือจำเป็นต้องเจาะระบายหนองในกรณีที่มีภาวะแทรกซ้อนเกิดขึ้น