เจาะลึกทำไมเชื้อเฮลิโคแบคเตอร์ ไพโลไร ถึงทำให้เราเป็นแผลในกระเพาะอาหาร

ทำความรู้จักเจ้าเชื้อตัวร้ายที่อาศัยอยู่ในกระเพาะอาหารเรา

หลายคนมักเข้าใจว่าแผลในกระเพาะอาหารเกิดจากความเครียดหรือการกินอาหารรสจัดเพียงอย่างเดียว แต่ในความเป็นจริงแล้ว สาเหตุหลักที่พบบ่อยและมักถูกมองข้ามคือการติดเชื้อแบคทีเรียที่ชื่อว่า เฮลิโคแบคเตอร์ ไพโลไร หรือที่เรียกสั้นๆ ว่าเชื้อ เอช ไพโลไร เชื้อตัวนี้มีความพิเศษตรงที่มันสามารถมีชีวิตรอดอยู่ในสภาวะที่เป็นกรดจัดภายในกระเพาะอาหารของเราได้อย่างน่าประหลาดใจ

กลไกการเกิดแผลในกระเพาะอาหารจากการติดเชื้อเอช ไพโลไร

เมื่อเชื้อชนิดนี้หลุดเข้าไปในกระเพาะอาหาร มันจะเริ่มสร้างกลไกป้องกันตัวเองและทำลายเยื่อบุผนังกระเพาะอาหารโดยอาศัยกระบวนการหลักๆ ดังนี้

• การสร้างด่างเพื่อเอาตัวรอด: เชื้อจะผลิตเอนไซม์ยูรีเอสออกมาเพื่อเปลี่ยนยูเรียให้เป็นแอมโมเนีย ซึ่งมีฤทธิ์เป็นด่าง ช่วยลดความเป็นกรดในบริเวณรอบๆ ตัวเชื้อ ทำให้มันฝังตัวลงในชั้นเมือกที่เคลือบกระเพาะอาหารได้อย่างปลอดภัย
• การทำลายปราการป้องกันกระเพาะ: เมื่อเชื้อเริ่มฝังตัว มันจะทำลายชั้นเมือกที่ทำหน้าที่เหมือนเกราะป้องกันผนังกระเพาะอาหารจากการถูกกรดกัดกร่อน ทำให้กรดในกระเพาะเริ่มทำอันตรายต่อเนื้อเยื่อโดยตรง
• การกระตุ้นการอักเสบ: ร่างกายจะส่งเซลล์เม็ดเลือดขาวมาจัดการกับเชื้อ แต่การต่อสู้นี้กลับทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังบริเวณผนังกระเพาะอาหาร เนื้อเยื่อบริเวณนั้นจึงอ่อนแอและเกิดแผลได้ง่ายขึ้น

ทำไมแผลถึงหายยากและกลายเป็นปัญหาเรื้อรัง

สาเหตุที่แผลจากการติดเชื้อชนิดนี้มักไม่หายไปเองง่ายๆ เพราะเชื้อ เอช ไพโลไร จะคอยกระตุ้นให้กระเพาะอาหารหลั่งกรดออกมามากขึ้นกว่าปกติ ในขณะเดียวกันก็ทำลายกลไกซ่อมแซมตัวเองของผนังกระเพาะอาหารไปพร้อมกัน หากไม่ได้รับการรักษาด้วยการกำจัดเชื้อด้วยยาปฏิชีวนะที่เหมาะสม แผลนั้นก็จะถูกกรดกัดกร่อนซ้ำไปซ้ำมา จนอาจพัฒนาไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงกว่าเดิมได้

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเราควรไปตรวจหาเชื้อ

หากมีอาการปวดท้องตำแหน่งลิ้นปี่แบบเป็นๆ หายๆ รู้สึกแสบท้องเวลาหิวหรือหลังทานอาหาร อิ่มง่ายผิดปกติ หรือมีอาการท้องอืดเรื้อรังโดยหาสาเหตุไม่ได้ นี่อาจไม่ใช่แค่เรื่องของกรดไหลย้อนทั่วไป แต่เป็นสัญญาณว่าอาจมีการติดเชื้ออยู่ในกระเพาะอาหาร ซึ่งการตรวจวินิจฉัยในปัจจุบันสามารถทำได้ง่าย ทั้งการตรวจลมหายใจ การตรวจอุจจาระ หรือการส่องกล้องเพื่อตัดชิ้นเนื้อไปตรวจหาเชื้ออย่างละเอียด